Is een doventolk over de hele wereld te begrijpen?

Bij het zappen kwam Ruud F. van Enschot uit Maarssen laatst terecht op een Russische zender. In de hoek was een doventolk te zien en dat zette Van Enschot aan het denken: „Is gebarentaal internationaal?”

Het is zowat de eerste vraag die horenden stellen, als het onderwerp gebarentaal is. Dat is althans de ervaring van Trude Schermer, directeur van het Nederlands Gebarencentrum.

En het antwoord: nee, de Nederlandse Gebarentaal (NGT) is alleen ‘verstaanbaar’ voor Nederlandse doven. Elk land heeft zijn eigen gebarentaal. Sterker nog, zegt Schermer, NGT kent ook regionale variaties. „Rondom de vijf doveninstituten in Nederland (Groningen, Rotterdam, Amsterdam, Voorburg en Sint-Michielsgestel) ontstonden gebaren die van elkaar konden verschillen. Slechts ongeveer 60 procent van alle gebaren is overal in het land hetzelfde.” En hoeveel gebaren heeft NGT? „Wij hebben 15.000 gebaren op film verzameld sinds wij besloten de NGT in kaart te brengen”, zegt Schermer. „En dat is monnikenwerk, want in tegenstelling tot de meeste westerse talen bestaat er geen geschreven vorm van gebarentaal.”

Maar is de geschreven vorm niet gewoon het Nederlands? „NGT is een volwaardige taal en niet, zoals veel mensen denken, afgeleid van het Nederlands. Het is niet dat een bepaalde uitdrukking in het Nederlands wordt omgezet in gebaren. Iemand versieren bijvoorbeeld wordt in NGT verbeeld met het gebaar voor vissen.”

Overigens, zegt Onno Crasborn, gebarentaalonderzoeker bij Radboud Universiteit in Nijmegen, is er wel een kunstmatige internationale gebarentaal, vergelijkbaar met het Esperanto voor horenden: Gestuno. Maar, zegt Crasborn, dat is onder doven nooit echt aangeslagen.

En schreeuwen doven weleens naar elkaar? Crasborn heeft ooit onderzocht hoe dat gaat in NGT, iets schreeuwen. „De dove gaat dan rechtop zitten en de gebaren worden zo zichtbaar mogelijk gemaakt, vingerbewegingen worden armbewegingen. Fluisteren is het tegenovergestelde: je kleiner maken, en kleine gebaren maken voor de borst.”

‘Hoe sms’t een Chinees? – 100 alledaagse mysteries’, het boek met de beste next questions, is te koop via nrcnext.nl/webshop (12,50 euro)