De hoofddoekpolitie in Iran maakt al jaren overuren

Iraanse vrouwenactivisten vechten voor hervorming van het islamitisch familierecht.

De regering vecht terug door ze hard aan te pakken.

Iraanse agenten pakken een vrouw op, omdat ze zich met haar loszittende hoofddoek, waar haar onderuit komt, niet houdt aan de strikte islamitische kledingcode die het regime in Iran propageert. Foto AP Iranian police officers detain a woman for not adhering to the strict Islamic dress code in Tehran on Saturday April 21, 2007. Police in Tehran arrested women and men failing to confirm to the regime's definition of Islamic morals by wearing loose-fitting hijab, or head scarves, tight jackets and shortened trousers exposing any skin.(AP Photo)
Iraanse agenten pakken een vrouw op, omdat ze zich met haar loszittende hoofddoek, waar haar onderuit komt, niet houdt aan de strikte islamitische kledingcode die het regime in Iran propageert. Foto AP Iranian police officers detain a woman for not adhering to the strict Islamic dress code in Tehran on Saturday April 21, 2007. Police in Tehran arrested women and men failing to confirm to the regime's definition of Islamic morals by wearing loose-fitting hijab, or head scarves, tight jackets and shortened trousers exposing any skin.(AP Photo) Associated Press

In Iran kan je als vrouw hoogleraar worden, of taxichauffeur. Het is niet Saoedi-Arabië, zeggen de vrouwen minachtend. Aan de andere kant is het familierecht – erfrecht, huwelijksrecht, voogdij over kinderen – precies even discriminerend voor vrouwen. En vrouwen die, nog zonder veel succes, actie voeren voor hervorming van het familierecht en andere discriminerende maatregelen worden door de regering van president Ahmadinejad hard op de huid gezeten.

Meer dan dat, denkt politiek wetenschapper Fatemeh Sadeghi. „Deze regering is er uiteindelijk op uit de maatschappij te her-islamiseren.” Dat betekent, zegt ze, extra nadruk op de openbare eerbaarheid en criminalisering van het niet nauwkeurig nakomen van de kledingregels. De hejab(hoofddoek)-politie heeft de laatste paar jaar overuren gemaakt.

Teheran, vrouwenpark Beheshte Madaran – Moeders Paradijs. Grote lappen stof verhullen de toegang tot het park; binnen kan de in de islamitische republiek Iran verplichte hoofddoek meteen af. Dit is volgens veel vrouwenactivistes het ideaal van de autoriteiten: zoveel mogelijk scheiding tussen man en vrouw.

In Moeders Paradijs kan een vrouw een fiets huren, joggen of zomaar op een bankje een boek lezen zonder dat een man een oneerbare blik op haar kan werpen. Het gewone park, een van de weinige plaatsen waar jonge mannen en vrouwen elkaar kunnen treffen, is vaak toneel van een goede flirt. Moeders Paradijs is een creatie van Ahmadinejads regering.

Wat is volgens Fatemeh Alia de juiste rol van de vrouw? Alia werd in 2006 als een van acht vrouwen in het 290 zetels tellende parlement gekozen en steunt de regering. Vrouwen, onderstreept ze in haar kamer in het parlementsgebouw, vormen de spil van de familie. De familie is de basis van de maatschappij. „Daarom bepaalt de islam dat alles moet worden gedaan om de familie te ondersteunen.”

Maar Alia – wier conservatieve politieke overtuiging wordt weerspiegeld in haar kleding: zwarte hejab en zwarte, alles verhullende omslagdoek – betwist dat daarom vrouwen worden ontmoedigd om buitenshuis te gaan werken. „Vrouwen hebben talrijke vaardigheden en die moeten ze gebruiken. Alleen moet hun werk worden gecoördineerd met hun taken in het gezin. Kijk naar mijzelf. Ik trouwde toen ik nog studeerde. Ik werkte daarnaast en ik kreeg een tweeling, maar ik gaf niets op. De islam zegt dat de echtgenoot moet helpen en mijn man heeft dat altijd gedaan.”

Alia ziet geen enkele noodzaak voor hervorming van het familierecht. „Ik vind dat de geavanceerde beginselen van de islam niet mogen worden aangevallen.”

Leuzen! roept taxichauffeur Maryam. „De wetten moeten onmiddellijk worden veranderd! Ze zijn erg onrechtvaardig voor vrouwen.”

Onder de regering-Ahmadinejad heeft het fenomeen vrouwentaxi om zich heen gegrepen. Het bedrijf waarvoor Maryam werkt telt nu 500 auto’s, met vrouwelijke chauffeurs en een mannelijke leiding. „Want in dit land zijn alle directeuren mannen.”

Maryam is gescheiden, haar twee kinderen studeren. Ze is taxichauffeur geworden om hun studie te betalen. „Mijn ex-man weigert om geld voor de kinderen te betalen en de rechtbanken weigeren mijn rechten te erkennen”, zegt ze op weg naar het vrouwenpark. „Iran is een mannelijk land. En alle mannen zijn vooringenomen tegen vrouwen.”

„Ik ben taxichauffeur geworden omdat er niets anders was. Ik heb geprobeerd om op een kantoor te komen, maar mijn baas eiste seksuele diensten. Dat gebeurt veel hier.” Ze klaagt dat mannelijke collega’s haar niet respecteren. Haar vader zegt dat ze beter thuis kan gaan zitten. „Maar wat kan ik aan de situatie veranderen?”

De meeste vrouwen zijn niet bereid om actie te voeren voor hervorming van het familierecht, zoals ook het studentenprotest klein van omvang blijft en er nauwelijks een democratiseringsbeweging is. „Ja, het is waar, de jeugd is gedesillusioneerd en spant zich niet erg in om verandering door te drukken”, beaamt Harman Jahanama, de jonge eigenares van een schoonheidssalon in Teheran. „Wij hebben dit regime niet gekozen. Maar we geloven niet dat we iets kunnen veranderen. We leiden gewoon ons leven. We gaan naar feestjes. Het blijft steeds hetzelfde, jaar in, jaar uit. We hopen dat we een visum voor het buitenland krijgen.”

Dat is het probleem, erkent Parvin Ardalan van de Miljoen Handtekeningen Beweging. De meeste mensen doen helemaal niets. „Ze willen wel verandering, maar ze willen daarvoor geen prijs betalen. Pas werd iemand van ons opgepakt. Haar ouders wilden me aanvallen, ze wilden niet meer dat ze meedeed aan politieke actie.”

Ardalan dacht in 2006, toen ze de beweging lanceerde, dat het geen moeite zou kosten handtekeningen te verzamelen omdat iedereen wel verandering wil. „Maar het is wél moeilijk. De mensen denken: als ik naar het buitenland wil of een nieuwe baan, dan vragen de autoriteiten me misschien waarom ik mijn handtekening heb gezet en kom ik in moeilijkheden.”

De strategie van de regering, zegt ze, is de prijs voor actie te verhogen, en dat werpt vruchten af. Eind maart werden twaalf activisten van de beweging opgepakt toen ze zich verzamelden voor bezoek aan families van politieke gevangenen. Twee zitten nog vast.

Door de arrestaties zijn veel mensen bang geworden. „Sommigen willen dat we hun handtekeningen teruggeven. We praten met hen en zeggen dat ze niet bang moeten zijn, maar de arrestaties werken daartegen in.” Zelf is Ardalan in 2007 tot drie jaar gevangenis veroordeeld, maar de zaak is nog in hoger beroep.

„Ik was eens in een schoonheidssalon om handtekeningen te verzamelen. Ik kon wel huilen. Zoveel vrouwen, die alleen maar mooi wilden zijn voor hun man en zich niet wilden inspannen voor andere vrouwen. Maar dan komt de echtscheiding. En dan heb je onze campagne nodig.”