Gewone Zuid-Afrikaan wil gewone Zuma

Jacob Zuma mag zijn vervolgd voor corruptie, Zuid-Afrikanen kiezen hem als president. Zuma is gewoon en hij is ANC.

Stembusgang in Khayelitsha, een township in Kaapstad. Dat het ANC wint, staat vast. Maar volgens een van de laatste peilingen verliest de voormalige vrijheidsbeweging wel haar tweederde meerderheid. Foto Reuters A South African man casts his ballot while others wait in line to vote at a polling station in Cape Town's Khayelitsha township, April 22, 2009. South Africans voted on Wednesday in an election expected to preserve the dominance of the African National Congress despite the strongest opposition challenge since apartheid ended 15 years ago. REUTERS/Finbarr O'Reilly (SOUTH AFRICA POLITICS ELECTIONS)
Stembusgang in Khayelitsha, een township in Kaapstad. Dat het ANC wint, staat vast. Maar volgens een van de laatste peilingen verliest de voormalige vrijheidsbeweging wel haar tweederde meerderheid. Foto Reuters A South African man casts his ballot while others wait in line to vote at a polling station in Cape Town's Khayelitsha township, April 22, 2009. South Africans voted on Wednesday in an election expected to preserve the dominance of the African National Congress despite the strongest opposition challenge since apartheid ended 15 years ago. REUTERS/Finbarr O'Reilly (SOUTH AFRICA POLITICS ELECTIONS) REUTERS

Dat het Jacob Zuma zou worden, stond ook voor Joseph Mbhele al lang vast. Voor de vierde keer mag de 47-jarige elektricien stemmen en hij steunt opnieuw het Afrikaans Nationaal Congres. Elke andere partij stort het land volgens Mbhele onherroepelijk „in chaos”. Dat de ANC-voorman verdacht werd van corruptie en verkrachting maakt Mbhele niets uit. „Zuma is er ingeluisd”, meent hij.

De rij bij het stembureau in de ‘Bible Centred Caring Church’ kronkelt zeker driehonderd meter lang door de straten van stadswijk Hillbrow. Het is zeven uur in de ochtend en Mbhele is nog lang niet aan de beurt.

„Zuma kiest zonder gêne voor Zuid-Afrika”, vervolgt hij zijn stemverklaring. „Van hem geen verhalen over de rest van het continent of onze positie in de wereld. Zuma zegt dat hij de levens van gewone Zuid-Afrikanen gaat verbeteren. Daar stem ik voor.”

Meer mensen dan ooit hebben zich geregistreerd om vandaag te kunnen stemmen. En ook bij de vierde vrije verkiezingen sinds de afschaffing van de apartheid kiest Zuid-Afrika in grote meerderheid voor het ANC, waarna Jacob Gedleyihlekisa Zuma (1942) op 9 mei in Pretoria beëdigd kan worden als president.

Wat zien de Zuid-Afrikanen in hem? Zuma verscheen de laatste jaren tientallen keren in de rechtbank en is in het Westen vooral bekend vanwege zijn uitgesproken voorkeur voor polygamie en zijn opruiende strijdlied ‘Breng me mijn machinegeweer’.

De corruptieaanklachten werden weliswaar ingetrokken en van verkrachting is hij vrijgesproken, maar dat Zuma bij die laatste zaak voor de rechter verklaarde na onbeschermde seks met een met hiv besmette vrouw een douche nam om het aidsvirus van zich af te spoelen, is niemand vergeten.

„Allemaal erg onverkwikkelijk”, meent Sandra Jakuja (25), die ook in de rij in Hillbrow staat te wachten. „Maar ik ben ervan overtuigd dat Zuma het slachtoffer is van politieke tegenstanders in de oude regering die alleen met zichzelf bezig waren en niet met het land. Misschien is hij schuldig aan corruptie, maar welke politicus is niet corrupt? Hij moet een enorme familie onderhouden, iedereen weet hoe moeilijk dat is. Voor mij is hij na het intrekken van de aanklacht van alle blaam gezuiverd. ”

De aanstaande president spreekt bovendien klare taal. „Ik begrijp wat hij zegt. Dat was bij president Mbeki wel anders”, zegt Jakuja. „Zuma is er een van ons.”

Dat Zuma niet Mbeki is, verklaart een deel van zijn populariteit. Negen jaar lang, van 1999 tot 2008, was de pijprokende en Shakespeare-citerende Thabo Mbeki president van Zuid-Afrika. ‘Britser dan de Britten’, werd hij genoemd. Het contrast tussen de in Sussex opgeleide econoom en de nauwelijks geschoolde voormalige herdersjongen Zuma kan haast niet groter. Mbeki was onbenaderbaar en onaantastbaar en is eigenlijk nooit echt populair geweest.

Mbeki zag voor zichzelf en voor Zuid-Afrika een leidersrol weggelegd op het Afrikaanse continent. De ‘Afrikaanse renaissance’ noemde hij dat filosofisch. Maar zijn internationale blik voorkwam niet dat miljoenen Zimbabweanen hun heil in Zuid-Afrika zochten en in de ogen van veel Zuid-Afrikanen de beste baantjes en de mooiste vrouwen inpikten. Vorig jaar barstte de bom: bij rellen tegen buitenlanders vielen 62 doden. Het was Jacob Zuma die de town-ships inging om de zaak te sussen.

„Het klinkt misschien niet zo aardig, maar Zuid-Afrika heeft genoeg problemen van zichzelf”, zegt elektricien Mbhele. „De ellende van miljoenen buitenlanders kunnen we er echt niet bij hebben. Zuma begrijpt dat.”

Zuma is geen visionair, maar heeft wel een scherpe politieke antenne. Over het buitenland heeft hij tijdens de verkiezingscampagnes geen moment gesproken. Hij had het over armoede in Zuid-Afrika en over problemen bij de levering van basisdiensten als water en elektriciteit. „Met de huidige economische crisis”, zegt de permanent sms’ende Elizabeth Mtshiza, „willen we een president die voor de belangen van Zuid-Afrikanen opkomt.”

Zuma dankt zijn verkiezing tot ANC-leider aan steun van de communisten en de vakbeweging, de ‘alliantiepartners’ van het ANC. Hij is schatplichtig aan die linkervleugel, maar het is de vraag of het sociaal-economisch beleid van Zuid-Afrika daadwerkelijk zal veranderen. Zuma heeft zich sinds het eind van de apartheid altijd pragmatische opgesteld.

Maar terwijl het beeld bestaat dat Zuma op sociaal-economisch gebied links-populistisch is, prijzen Zuid-Afrikanen juist dat hij op ethisch gebied buitengewoon conservatief is. Het land heeft sinds 1996 een van de meest progressieve grondwetten ter wereld, vooral op het gebied van vrouwen- en homorechten. Het is het enige Afrikaanse land dat homohuwelijken afsluit. Maar de meeste Zuid-Afrikanen – of ze nu wit, zwart of van oorsprong Aziatisch zijn – zijn eigenlijk behoorlijk behoudend. De huidige grondwet is zeker geen reflectie van de zeden en gewoonten van de gemiddelde Zuid-Afrikaan.

De traditionalist Zuma, die voor alles de moraal van het Zululand representeert, is bepaald geen feminist. En het homohuwelijk noemde hij een paar jaar geleden een „schande voor de natie en voor God” en als jonge Zulujongen zou hij homoseksuelen in elkaar slaan.

Hij heeft zich voor die uitspraken verontschuldigd, maar uit recent onderzoek van de gezaghebbende Human Sciences Research Council blijkt de meerderheid het met hem eens: homoseksualiteit is volgens 80 procent van de Zuid-Afrikanen „altijd verkeerd”.

„Mbeki was een product van het Westen, Zuma is een echte Afrikaan”, resumeert de 19-jarige Nomatwethu Thonce haar gevoelens over Zuma’s waarden.

Net als Mtshiza mag Thonce dit jaar voor het eerst stemmen. Ze werd geboren in het jaar dat Nelson Mandela vrijkwam (1990) en heeft de apartheid niet meegemaakt. Maar dat betekent niet dat ze anders naar de Zuid-Afrikaanse politiek kijkt dan kiezers van een oudere generatie.

„Jacob Zuma heeft ook voor mijn vrijheid in de gevangenis gezeten”, zegt Thonce. „Dan is het moeilijk om niet op zijn partij te stemmen.”

Fotoserie en weblog correspondent: nrc.nl/zuidafrika