Eindelijk: de bus zonder bestuurder

Europese steden testen onbemande bussen en metro’s. In Nederland is Rotterdam de eerste. „De meeste ongelukken komen door menselijke fouten.”

De onbemande Parkshuttle rijdt tussen metrostation Kralingse Zoom en bedrijvenpark Rivium in Capelle aan den IJssel. Passagiers zijn er allang aan gewend. (Foto Dirk-Jan Visser) (Photo Dirk-Jan Visser: Rotterdam / 21-04-2009) De ParkShuttle is een automatische, elektronisch geleide autobusdienst en rijdt tussen metrostation Kralingse Zoom en bedrijvenpark Rivium in Capelle aan den IJssel
De onbemande Parkshuttle rijdt tussen metrostation Kralingse Zoom en bedrijvenpark Rivium in Capelle aan den IJssel. Passagiers zijn er allang aan gewend. (Foto Dirk-Jan Visser) (Photo Dirk-Jan Visser: Rotterdam / 21-04-2009) De ParkShuttle is een automatische, elektronisch geleide autobusdienst en rijdt tussen metrostation Kralingse Zoom en bedrijvenpark Rivium in Capelle aan den IJssel Visser, Dirk-Jan

Bij alle voordelen van het openbaar vervoer is voor één probleem nog steeds geen bevredigende oplossing gevonden: de bestuurder. Hij is het duurste en ook het gevaarlijkste onderdeel van bus, taxi en metro. „Computers zijn goedkoper, worden nooit moe en kunnen veel beter rijden”, zegt Jan van Dijke, bij TNO Automotive verantwoordelijk voor het Europese project Citymobil, waarin chauffeurloos openbaar vervoer wordt beproefd. „Van alle verkeersongelukken is meer dan 90 procent het gevolg van menselijke fouten.”

Daarvan zullen de passagiers die van het Rotterdamse metrostation Kralingse Zoom naar het industrieterrein Rivium rijden geen last hebben. Sinds een paar weken kunnen ze met een Connexxion-busje meerijden. Het busje stopt behoedzaam bij elke halte en is ook in andere opzichten een toonbeeld van efficiency en stiptheid. Een chauffeur zit er niet in. Het busje volgt zelf een magneetspoor dat in zijn betonnen baan is ingebouwd. Vier jaar geleden startte deze bus voor twintig mensen, maar na een een frontale botsing in 2005 („door een menselijke fout”, benadrukken de technici) lag het project jarenlang stil. Sinds een paar weken rijdt deze Parkshuttle weer, en de passagiers stappen in en uit alsof het de gewoonste zaak van de wereld is.

Ook op andere plaatsen rukt het chauffeurloos transport op. In Amsterdam zal de bestuurder vanaf 2014 uit de metro verdwijnen, op vliegveld Heathrow bij Londen kunnen passagiers binnenkort in futuristische gondels stappen waar ook al geen bestuurder in zit. In het Spaanse Castellón rijdt al een jaar een grote bus die met een camera zelf zijn weg zoekt. Omdat de Europese wet de aanwezigheid van een bestuurder vereist, zit die er nog wel in. Als je het hem vraagt, wil hij best laten zien dat de bus ook rijdt als hij zijn handen van het stuur haalt.

Vervolg Onbemand: pagina 8

Wagens met GPS en lasers

Volgens Van Dijke zijn vooral rolstoelrijders heel blij met de Spaanse bus, de deur opent zich altijd recht voor de plaats waar ze staan te wachten. „Beter dan een mens dat zou kunnen.”

Van Dijke is net terug uit Rome, waar op het nieuwe beursterrein Fiera di Roma zes chauffeurloze Cybercars het vervoer tussen de parkeerplaats en de beurshallen gaan verzorgen. Het zijn elektrische voertuigen waarin twintig passagiers passen. De busjes oriënteren zich op het signaal van een antenne die op het terrein staat, en zo in combinatie met de GPS-satellieten voor een zeer nauwkeurig navigatiesysteem zorgt. De Cybercars halen de bezoekers bij de parkeerplaats op en brengen ze naar de ingangen van het complex.

Deze week gaat Van Dijke naar Londen, waar later dit jaar op vliegveld Heathrow ULTra’s zullen gaan rijden, een ultramodern Personal Rapid Transit (PRT) transportsysteem. Het zijn kleine, lichte voertuigen voor vier personen en hun bagage die het transport van en naar Terminal 5 voor hun rekening gaan nemen. Ze rijden op hun eigen accu, op rubber banden, zonder chauffeur en over een betonnen baan. Met lasers houden de wagentjes zelf de omheining in de gaten en ze stoppen bij een halte als de passagiers dat willen. Als de testen goed uitpakken, kan het publiek er in oktober mee de baan op. Wordt ook dat een succes, dan gaat heel Heathrow over op deze vorm van transport. Van Dijke: „Het is schoon, je hebt je privacy en het is een heel flexibel systeem.

Maar hoe veilig zijn die zelfrijdende voertuigen? Van Dijke: „Heel veilig. Dat moet ook, want iedereen weet dat één ongeluk desastreus is voor deze projecten.” Het zit hem vooral in de software, legt hij uit. Die moet voortdurend signaleren of er iets gevaarlijks gebeurt. „Als de voorwielen bij 20 km per uur een haakse bocht willen maken, grijpt de de computer in en brengt het voertuig tot stilstand. Met alles is rekening gehouden, ook met sabotage.”

Maar iedereen weet toch dat computerprogramma’s niet feilloos zijn? „Dat zijn fouten die er door mensen zijn ingestopt”, houdt Van Dijke vol. „En verder is er cameratoezicht en een noodrem. En de mensen stappen toch ook in een lift? Dit zijn eigenlijk horizontale liften. In Parijs en Kopenhagen rijden al metro’s zonder machinist en daar heeft niemand problemen mee.”

En de busjes begeven zich niet in de chaos van het gewone verkeer. Ooit zal het wel zover komen, denkt Van Dijke. „Je ziet nu dat in gewone auto’s de techniek de automobilist steeds meer ondersteunt en er steeds meer aan actieve veiligheid wordt gedaan: rijbaanbewaking, allerlei vormen van tractie- en remcontrole, systemen die opletten of de chauffeur niet indut. Uiteindelijk komt dat uit bij de chauffeurloze auto. Wij beginnen aan de andere kant, we bekijken hoever je met chauffeurloos openbaar vervoer kunt komen. En het zou best kunnen zijn dat die weg uiteindelijk sneller tot de chauffeurloze auto leidt.”