Marokko ziet overal bedreigingen

De Marokkaanse koning Mohammed VI vergrootte eerst de burgerlijke vrijheden.

Maar nu is er sprake van een terugval. „Niemand weet waar de vrijheid begint en eindigt.”

Voor de villa van het Iraakse schooltje in de Marokkaanse hoofdstad Rabat staat een busje van de oproerpolitie. „U kunt er niet in, de school is dicht”, verklaart een politieagent. „Wegens de gebeurtenissen.”

De gebeurtenissen: de afgelopen weken werd de kleine shi’itische gemeenschap van Marokko opgeschrikt door een reeks politie-acties. De Iraakse school werd gesloten na een klacht van een van de ouders over „shi’itische bekeringsactiviteit van de leerkrachten”. De Iraakse directrice van de school, naar eigen zeggen zelf lid van de sunnitische gemeenschap in Irak, noemt de sluiting van haar school „onbegrijpelijk”.

Meer ‘gebeurtenissen’: shi’itische boeken werden in beslag genomen in bibliotheken en boekwinkels. Circa tien veronderstelde shi’ieten werden opgepakt. Rachid Bouzroud, jurist uit Essouira, werd acht uur vast gehouden voor ondervraging op het politiebureau. „Het klopt dat ik shi’iet ben. Voor zover ik weet is dat niet verboden in Marokko”, zegt hij.

De actie tegen de Marokkaanse shi’ieten, een verwaarloosbare minderheid in het sunnitische Marokko – volgens schattingen tussen de 3.000 en 25.000 op in totaal ruim 34 miljoen – kwam nadat begin maart wegens een diplomatieke aanvaring plotseling de banden met het shi’itische Iran waren verbroken. Iran is bezig met bekeringsactiviteiten op Marokkaanse bodem, zo verklaarde het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Marokko toont zich niet alleen bezorgd over andere takken binnen de islam. Eind vorige maand werden vijf evangelisten van Spaanse en Duitse nationaliteit op de boot naar Spanje gezet. Ze waren tijdens een bijeenkomst in Casablanca opgepakt, ook hier wegens ‘bekeringsactiviteit’.

Enkele dagen daarvoor had het ministerie van Binnenlandse Zaken aangekondigd dat het gezag hard zal optreden tegen alles wat een bedreiging vormt van „onze religieuze en morele waarden”. Dit sloeg echter niet, zoals aanvankelijk werd gedacht, op de bekeringsdrift van concurrerende moslimstromingen en christelijke sektes, maar op de publiciteit rond de pas opgerichte Marokkaanse homoseksuele vereniging KifKif.

De maatregelen tegen de veronderstelde bedreigingen zorgen voor veel verbazing in de Marokkaanse media, maar ook onder buitenlandse diplomaten en andere waarnemers. Wat bewoog de autoriteiten eerst de betrekkingen met Iran te verbreken en vervolgens een klopjacht te beginnen tegen shi’itische bekeringsdrift? Waaruit bestond de dreiging van shi’ieten, evangelisten en kennelijk ook homoseksuelen?

„Het optreden tegen de shi’ieten is geen geloofskwestie maar een zaak van nationale veiligheid. Het gaat om de eenheid van het Marokkaanse volk en de positie van de koning”, zegt de politicoloog Mohammed Darif. De rol van koning Mohammed VI als staatshoofd en ‘aanvoerder der gelovigen’ staat daarin centraal, aldus Darif. Zodra de autoriteiten het gevoel krijgen dat aan de positie van de koning of nationale eenheid wordt getornd, grijpen zij in.

Khadija Ryadi van de Marokkaanse mensenrechtenorganisatie AMDH spreekt van een nieuw dieptepunt na de vervolging van journalisten, mensenrechtenactivisten en anderen die de afgelopen jaren de grenzen van de tolerantie van het regime hadden overtreden. Twee leden van haar organisatie zijn opgepakt wegens „shi’itische bekeringsactiviteiten”.

Na de aanvankelijke vergroting van de burgerlijke vrijheden onder koning Mohammed VI is er volgens Ryadi sprake van een duidelijke terugval. De oude taboes – het geloof en de rol van de koning – werden bespreekbaar, maar een vermeende inbreuk kan ook plotseling tot vervolging leiden. „Niemand weet meer precies waar de vrijheid begint en eindigt. In dit land regeert de willekeur”, aldus Ryadi.

Ze staat beslist niet alleen in haar kritiek. Rechterlijke willekeur en draconische boetes voor dag- en weekbladen, toename van politiegeweld in gevangenissen, de vervolging van een jonge fan van FC Barcelona diee in de nationale leus de koning had vervangen door de naam zijn voetbalclub: het wordt in toenemende mate gezien als symptoom van onzekerheid van een regime waarin de regie ontbreekt.

De rol van de koning in de binnen- en buitenlandse politiek werd vorig jaar reeds gekritiseerd wegens zijn maandenlange afwezigheid uit het publieke leven. Door zijn afwezigheid als voorzitter van de ministerraad kwamen veel politieke besluiten stil te liggen. Daarbij werd geconstateerd dat veel van de hervormingen die hij in gang had gezet, zoals de herziening van de rechten van de vrouw, evenals de discussie over een democratischer grondwet stagneerden.