Gehandicapte woont liever zelfstandig

Steeds meer jongeren met gedragsstoornissen komen in de gehandicaptensector. En gehandicapten die vroeger in een instelling kwamen, betrekken steeds vaker een appartement.

Na een autoongeluk in 1996 kwam Dick Hessing (68) in een rolstoel. De artsen hadden hem eigenlijk opgegeven. Ze noemden het een wonder dat hij veel vaardigheden toch terug kreeg. Weer thuis wonen bij zijn vrouw lukte echter niet meer, vertelt hij. Voor haar was dat te zwaar.

Vroeger had Dick Hessing zijn intrek moeten nemen in een geïsoleerde zorginstelling om daar het leven te delen met circa tweehonderd lichamelijk én verstandelijk gehandicapten. Tegenwoordig wonen invalide mensen die geen permanente zorg behoeven, steeds vaker in appartementen, samen met een paar lotgenoten.

Deze zogeheten extramuralisering is een van de opvallendste ontwikkelingen in de sector, blijkt uit het brancherapport Gehandicaptenzorg 2008 dat vanmiddag is gepubliceerd. Dat is gemaakt in opdracht van de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN). Het is voor het eerst dat de sector een rapport opstelt op basis van de jaarverslagen van alle zorginstellingen.

Dick Hessing heeft nu een eigen woning in het appartementencomplex De Boemerang in Leidsche Rijn. Daar wonen doorsnee burgers naast cliënten van zorginstelling Reinaerde. Reinaerde beschikt over 22 appartementen in het complex, speciaal voor mensen met niet-aangeboren hersenletsel. Er is altijd hulp beschikbaar. Bewoners hebben hun privacy, maar kunnen ook in een groepsruimte eten. Hessing doet dat graag. „Deze woonvorm vind ik fijn. Ik leid mijn eigen leven en doe ook dingen samen. Als ik naar buiten ga, groet ik de andere, niet-gehandicapte bewoners uit het complex.”

Een tweede opvallende in het rapport beschreven ontwikkeling, is de groei van (licht) verstandelijk gehandicapte jongeren. Vooral jongeren met gedragsstoornissen veroorzaken deze explosieve groei. Het aantal verpleegdagen voor verstandelijk gehandicapten onder de 20 jaar steeg drie keer zo hard als die voor oudere gehandicapten. Het Centraal Bureau voor de Statistiek constateerde deze trend onlangs ook.

De gehandicaptenzorg groeide de afgelopen tijd met 5,9 procent per jaar, veel ook buiten de instelling. Die groei komt vooral door de forse opmars van de persoonsgebonden budgetten, waarmee mensen zelf zorg kunnen kopen.

Signalen wijzen uit dat steeds meer zwakbegaafden (met een IQ tussen de 70 en 85) een beroep doen op die gehandicaptenzorg.

Christel Bogers is directeur van het orthopedagogisch centrum De La Salle in Boxtel. Haar behandelinstituut is gespecialiseerd in kinderen met een licht verstandelijke beperking in combinatie met opvoedings-, of gedragsproblemen, psychiatrische- of ontwikkelingsstoornissen. Bogers zag vanaf 2000 de wachtlijsten voor hulp aan deze jongeren „heel duidelijk” stijgen. „Steeds meer jongeren vallen in het reguliere onderwijs en in een gewone woonomgeving buiten de boot”, zegt zij. Bogers denkt dat dat komt door de steeds hogere eisen die worden gesteld aan kinderen en volwassenen. Een groeiende groep mensen heeft daardoor moeite zich te handhaven in de maatschappij.

De nieuwe gehandicapten zijn mensen die best wat kunnen maar die hulp nodig hebben om zich staande te houden. Bogers: „Ze worden vaak overschat omdat je hun problemen niet direct ziet.”

Het brancherapport zet op basis van TNO-onderzoek andere verklaringen op een rij. Steun binnen de familie en de buurt is verschoven naar professionele hulp. Dit kan komen door het wegvallen van oude sociale structuren.

De samenleving medicaliseert bovendien. Afwijkend gedrag wordt eerder beschouwd als stoornis. Mogelijk spelen sociaal-economische factoren, afkomst en etniciteit een rol, staat in het rapport. Onderzoekers constateren dat een derde van de jongeren met een licht verstandelijke handicap ouders heeft met gelijke problemen. Ook zijn regelingen die mensen recht bieden op hulp beter bekend. Zij bevatten bovendien mechanismen die aanzetten tot een groeiend gebruik.

Onlangs vroeg het kabinet de Sociaal Economische Raad advies over de gestegen vraag naar hulp voor ‘probleemjongeren’. Het kabinet wil niet dat zij hun leven lang afhankelijk zijn van steun. De Raad zoekt mogelijkheden op de arbeidsmarkt.

Zie voor het rapport: nrc.nl/binnenland