Een 'catfight' over lectuur en literatuur

Een twistgesprek op televisie over het verschil tussen literatuur en lectuur is per definitie tot mislukken gedoemd. Toch probeerde De wereld draait door (VARA) gisteren de schrijfsters Connie Palmen en Saskia Noort een ruzie uit te laten praten, die in feite neerkwam op misverstanden tussen vertegenwoordigers van high art en low art.

Zoals tegenwoordig gebruikelijk wanneer twee vrouwen op tv van mening verschillen werd de ontmoeting aangekondigd als een catfight: of het nu om Kamerleden of schrijvers gaat, elke onenigheid tussen vrouwen wordt bij voorbaat teruggebracht tot rivaliteit op het niveau van Paris Hilton en Britney Spears.

Nu stond in dit geval de tegenstelling op scherp. Tijdens het Boekenbal had Palmen voor de camera van het NOS Journaal een vraag over het succes van bestsellerauteurs als Noort en Kluun beantwoord met een boutade: „Scheer je weg, nietsnutten, uit het land van de literatuur!”

Ze begon nu met zich te verontschuldigen voor haar balorigheid, want ook goed verkopende thrillers hebben recht van bestaan, alleen moet de uitgever er niet het predicaat ‘literair’ op plakken.

Noort verdedigde zich door te stellen dat het onderscheid tussen literatuur en lectuur niet meer van deze tijd was, zoals je ook geen kwaliteitsverschil meer kunt aanbrengen tussen rock en klassieke muziek. En bovendien, wat is literatuur eigenlijk precies?

Palmen wist nog wel een paar kenmerken van romankunst op te noemen. Die zou fel gekant zijn tegen elke vorm van cliché, terwijl een thriller als conservatieve vorm juist leeft bij de gratie van het cliché.

Toen verzandde het gesprek in oeverloze casuïstiek, vooral nadat tafelheer Hugo Borst had opgemerkt dat Palmens I.M. veel negatieve recensies had gekregen en hij niet zo snel een goede roman van Gerrit Komrij kon verzinnen.

Lang geleden stelde de publieke omroep zich ten doel om het volk cultureel te verheffen. Dat was vóór het postmodernisme en de culturele democratisering, die elke mening gelijkwaardig maakt. In het verleden waren er maar weinig mensen die genoeg eruditie, kennis, ervaring en smaak hadden om cultuur naar waarde te kunnen schatten. Vooral de VARA stelde zich ten doel om die geestelijke rijkdom een beetje te spreiden onder minder geletterden, die immers niet wisten wat ze misten. De kwaliteitsnormen stonden op zich niet ter discussie en wie niet bij de hoge cultuur hoorde kon beter zijn mond houden.

Nu telt dat onderscheid niet meer, zeker niet op televisie. Het is zinvoller om hoge én lage cultuur eclectisch te behandelen. Maar daar is wel kennis van zaken voor vereist, op elk terrein.