Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Cultuur

‘Kun je willen wat je wilt?’ Arthur Schopenhauer

Die droombaan nemen of toch op wereldreis? Niet echt een probleem waarmee de gemiddelde Ethiopiër zit, maar in het rijke Nederland heeft het echt een naam: het dertigersdilemma. Een vriendin van mij, Inge, ligt er al weken wakker van. Extra sneu: ze is pas 24, dus nog zes jaar te vroeg ook. Net klaar met haar studie medicijnen en al een topbaan op zak. Zonder te solliciteren. Want ze kan als dokter aan de slag in haar vaders kliniek. En daar slaat de twijfel toe: wil zij die baan omdat haar vader het wil? To make matters worse: die wereldreis was ook niet haar idee. Haar vriend Pieter wil graag drie jaar door Zuid-Amerika zwerven; Inge vindt Texel al ver genoeg. Maar ze kan hem ook niet missen. Dus loopt ze al weken rond met de vraag:

Wat wil ik eigenlijk zelf?

En dat is juist de vraag die je nóóit moet stellen. Want er is geen antwoord op. Tenminste, als je de Duitse denker Arthur Schopenhauer (1788-1860) mag geloven. In zijn essay Über die Freiheit des menslichen Willens (1839) onderzoekt Schopenhauer hoe vrij onze wil eigenlijk is. De teleurstellende conclusie: niet zo heel erg. Want alles wat een mens wil, wordt bepaald door externe factoren: lichamelijke behoeften, opvoeding en de toevallige ervaringen die iemand heeft opgedaan. Van een intrinsieke motivatie, ergens diep in jezelf, is dan ook nooit sprake. De ‘innerlijke drijfveer’, zoals zielenknijpers dat noemen, is een pseudopsychologische illusie. Want altijd is weer die ene vraag te stellen: wáár komt die drijfveer dan vandaan? Letterlijk: een hopeloze vraag.

Toch voelt Inge het anders. Ze beslist toch zélf wat ze doet? Ja, zegt Schopenhauer: je kunt doen wat je wilt. Maar, voegt hij eraan toe: „Je kunt op ieder moment in je leven maar één ding willen.” Oftewel, wat iemand doet, is wat hij wil. Meer valt er niet over te zeggen. Wat Inge wil, is dus overduidelijk: lekker twijfelen over wat ze wil. Tot ze er genoeg van heeft en een knoop doorhakt. Waarom? Joost mag het weten. Inge wil het weten. Maar Schopenhauer zou hebben gezegd: doet het ertoe?

Voor hardcore filosofen: bestel het essay ‘On The Freedom Of The Will’ via bol.com. Ga je liever de wereld rond? Maak een digitaal plan met de wereldreisplanner van statravel.com.au