Het dagelijks leven in Onomatopoeia

In Boijmans Van Beuningen is The Islanders: An Introduction van Charles Avery te zien.

Avery’s tekeningen en installaties zitten vol humor. * * * *

‘Untitled (feeding the gulls)’, 2007. Beeld Charles Avery
‘Untitled (feeding the gulls)’, 2007. Beeld Charles Avery Avery, Charles

Het is nog niet zo lang geleden dat een kunstwerk uitsluitend naar zichzelf mocht verwijzen, en dat iedere poging om er iets omheen te vertellen beschouwd werd als een gênante faux pas.

Maar het verhaal is weer helemaal terug in de beeldende kunst. De tentoonstelling The Islanders: An Introduction van de Britse kunstenaar Charles Avery in Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam leest en kijkt als een avonturenroman.

Avery (1973) werkt al sinds 2004 aan een allesomvattend project dat hij Het Eiland heeft genoemd, en doet in tekeningen, teksten en installaties verslag van die zelfbedachte wereld.

Hoofdpersoon van het verhaal is de naamloze verteller – Avery’s alter ego of avatar – die bij toeval strandt op een eiland. Onbewoond, denkt hij, maar net voordat hij de boot weer wil afduwen, ziet hij een vreemde vrouw en haar curieus ogende huisdieren. Zij neemt hem mee naar de hoofdstad, Onomatopoeia, en van daaruit verkent hij, als een moderne Gulliver, land en gebruiken.

De wereld van het eiland is niet compleet nieuw voor onze verteller. Zo herkende hij bij zijn aankomst bijvoorbeeld een specimen van een stone mouse op het strand, een wezen dat half steen, half dier is, en waarvan het hart slechts eens in de duizend jaar klopt. Maar het grootste deel van het eiland is ook voor hem even vreemd als voor de gemiddelde bezoeker van Boijmans. Wat de tentoonstelling een sterk geheel maakt, is dat Avery’s vaak bizarre teksten direct geïllustreerd worden, letterlijk, met grootschalige, gedetailleerde potloodtekeningen die ernaast hangen, en voorwerpen en installaties die staan uitgestald als antropologische en zoölogische curiosa. De kunstenaar is hier jager-verzamelaar geworden.

Zijn tekeningen ademen vaak de sfeer van reisboeken uit de jaren dertig of veertig, toen nog niet alle uithoeken van de aarde toegankelijk waren gemaakt voor massatoerisme, en er nog zoiets bestond als volkenkunde. We zien jagers in tweedjasjes met malle hoedjes trots poseren naast een dood, onherkenbaar vreemd beest. En bij een tekst over ‘rijdbare’ en ‘onrijdbare’ dieren, staan er opgezette ‘rijdbaren’ bij: de poten van een struisvogel, het lichaam van een lama en de kop van een hond.

Avery’s verhalen en installaties zitten vol humor – zo heeft hoofdstad Onomatopoeia een levendige toeristenbazaar, waar er stone mice van cement worden verkocht, en plaatjes van blote vrouwen voor de prijs van je gemoedsrust. Een plaatselijke delicatesse is Henderson’s Eggs (in gin ingelegde eieren) met de advertentieslogan ‘een is goed, twee is beter’. Wat er niet bij wordt gezegd is dat de consument na het derde ei hopeloos verslaafd is, en al zijn tijd zal besteden aan het najagen van de eieren – dit naast een tekening van drie bejaarden die eieren uitzuigen.

Zulke details zijn leuk, maar het gaat Avery vaak om bredere filosofische onderzoekingen. Er bestaat een perfecte tweedeling onder de inwoners van het eiland in hun meningen over de meeste onderwerpen, waarover ze het nooit eens kunnen worden, en in de kroegen van het eiland wordt hoofdzakelijk geruzied over filosofische problemen. Zijn er negen goden of toch tien? Of zijn ze helemaal niet telbaar? Het favoriete tijdverdrijf van eilanders is het jagen op de noumenon (Kants woord voor het onkenbare ‘Ding an sich’), een mythisch, vervaarlijk beest dat zich in een bos zou ophouden. Niemand heeft de noumenon ooit gezien, en men verschilt uiteraard van mening of het beest wel bestaat, maar dat maakt niet uit.

Avery geeft ons in Boijmans een eerste overzicht van zijn borgesiaanse project – hij wil er nog tien jaar aan werken, en uiteindelijk alles te documenteren in een boek van encyclopedische omvang.

Tentoonstelling

Charles Avery, The Islanders: An Introduction

Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam, tot 7 juni. Inl.: **** boijmans.nl