Uitstervingsgolf aan eind van het Perm was een ramp in fasen

Gorgonopside, reptielachtig zoogdier dat uitstierf aan het einde van het Perm. (illustratie dmitry bogdanov) Gorgonopsid Credit: Dmitry Bogdanov prehistorie dieren
Gorgonopside, reptielachtig zoogdier dat uitstierf aan het einde van het Perm. (illustratie dmitry bogdanov) Gorgonopsid Credit: Dmitry Bogdanov prehistorie dieren

De grootste uitstervingsgolf die de aarde ooit trof, was niet één plotselinge ramp, maar strekte zich uit over miljoenen jaren. De ramp waarbij 250 miljoen jaar geleden een groot deel van het leven op aarde verdween, voltrok zich op het land en in zee niet tegelijkertijd. Dat concludeert de Amerikaanse geoloog Robert Gastaldo uit jarenlange veldstudies in het Zuid-Afrikaanse Karoobekken (Geology, maart).

Aan het einde van het Perm, een geologisch tijdvak tussen 299 en 251 miljoen jaar geleden, stierven naar schatting 85 procent van de soorten in zee en 70 procent van de gewervelde dieren op het land uit. Maar recente studies wijzen erop dat de uitsterfgolf – met onbekende oorzaak – niet mag worden voorgesteld als één plotselinge ramp.

Twee jaar geleden al toonde Matthew Clapham (universiteit van Californië) aan dat het uitsterven van wijdverbreide zeedieren miljoenen jaren in beslag nam (pnas, , 2007). De studie van Gastaldo, verbonden aan het Colbycollege in Waterville (Maine), laat nu zien dat de sterftegolf op het land niet samenviel met die in zee.

Fossielen uit het Karoobekken geven een mooi beeld van de reptielen en reptielachtige zoogdieren die leefden aan het einde van het Perm. Tientallen soorten zijn gevonden in lagen iets ouder dan 250 miljoen jaar. Daarboven wordt nog maar 15 procent daarvan teruggevonden. Aardwetenschappers meenden in de grenslaag sporen te herkennen van een snelstromende rivier vol modder en zand. Die zou plots ontstaan zijn toen planten als de zaadvaren Glossopteris verdwenen door plotselinge klimaatverandering. Bovenop de grens ligt een gesteente met een kenmerkende verhouding koolstofisotopen die ook in zee is ontdekt. Die markeert het einde van het Perm. In Geology laat Gastaldo nu zien dat deze grenslaag en het uitsterven niet goed op elkaar passen. Op sommige plaatsen ligt de laag waarna veel fossielen niet meer voorkomen acht meter onder de zone die het einde van het Perm markeert. Michiel van Nieuwstadt