Nu lijdt de verwende middenklasse

Kingscourt, een Iers plaatsje, telt vijf grote bedrijven die allemaal met de bouw te maken hebben. En omdat in Ierland de bouw is ingestort, wordt de plaatselijke gemeenschap zwaar getroffen.

De schier eindeloze stroom vrachtwagens, die elke dag door de hoofdstraat van het Ierse plaatsje Kingscourt denderde, is grotendeels opgedroogd. Minutenlang moesten de bewoners van de karakteristieke paarse, gele, groene en rode huizen soms wachten voor ze konden oversteken, nu kost ze dat geen moeite meer.

Vijf grote bedrijven telt Kingscourt (4.000 inwoners) en allemaal hebben ze met de bouw te maken. „We schertsten wel dat je met hulp van al die bedrijven zo een compleet huis kon maken”, zegt de manager van een kleine supermarkt. Maar de recessie heeft in Ierland vooral in de bouw toegeslagen. En die vormde de kurk waarop de lokale economie dreef.

Kingspan maakt isolatiemateriaal en andere bouwmaterialen, Gypsum Industries vervaardigt gipsplaten, Lagan Bricks bakstenen, O’Reilly cement en Hangar deuren. Ze werken voor de Ierse markt, maar ook voor de uitvoer.

Het plaatsje Kingscourt deelde volop mee in de ongekende hausse vanaf de jaren 90, die Ierland van een van de armste tot een van de rijkste landen van de Europese Unie maakte. Kingscourt is sindsdien bijna verdubbeld in omvang door nieuwe wijken met ruime tot zeer ruime gezinswoningen, want de tijd dat grote katholieke gezinnen in nietige huisjes woonden was voorbij. En menige bewoner spoedde zich naar de Mercedes-dealer, want bij een grote woning hoort een passende auto.

„Ik woon hier alleen", zegt bijvoorbeeld Paddy McCabe, een elektricien van 26 jaar, die net zijn grote Volkswagen-terreinwagen op zijn oprit voor een gezinswoning parkeert. „Ik huur dit huis maar ik heb ook nog een huis elders in het dorp, dat ik verhuur.” Hij geeft nog even kwistig geld uit als een jaar geleden, zegt hij.

Maar tientallen gloednieuwe woningen staan leeg, al dan niet afgebouwd. In de wijk Cluain Dara staat zelfs een onvoltooide crèche te koop. Navraag bij de makelaardij, die het gebouw poogt te slijten, leert dat de nood hoog is. „De markt is ingestort”, zegt Tony Crosby in zijn kantoor in Kingscourt. „Al zes maanden lang heb ik niet één huis verkocht en de huursector levert ook haast niets op.” De huizenprijzen zijn ingezakt maar niemand krijgt volgens hem een hypotheek. „We moeten snel goud vinden”, spot hij, „anders loopt het slecht af."

Voor een van de nieuwe woningen die wel is bewoond staat een Litouwse vrouw met haar zoontje. „Ik zit hier met steun van de gemeente voor een prikje wegens mijn zoon”, zegt zij. Tot voor kort had ze veel Poolse en Litouwse collega’s in Kingscourt. „Velen zijn na de kerstvakantie niet teruggekeerd. Bij O’Reilly, bij Gypsum en anderen was geen werk meer”, vertelt ze. Zelf werkt ze nog als verkoopster in een winkel.

De bouwbedrijven zijn weinig mededeelzaam. De bedrijfsleiding beweert geen tijd te hebben om de bezoeker te woord te staan, al hebben de receptionistes net gezegd dat het de laatste tijd zo stil is. Bewoners in het dorp zeggen dat veel werknemers op non-actief zijn geplaatst. Verschillende bedrijven, die tot voor kort ook in het weekend werkten, zijn overgestapt op werkweken van twee tot drie dagen voor het vaste personeel. De losse krachten zijn al weg.

Michael Healy, manager van Gilmore’s Mercedes-dealer aan de hoofdstraat, baant zich een weg tussen de glanzende automobielen. Hij heeft net de nieuwe verkoopcijfers voor Mercedessen in Ierland binnen. Die zijn in januari met ruim 80 procent gedaald vergeleken met een jaar eerder. „Wij vormen daarop geen uitzondering”, zegt hij met een zuur lachje. „Het gaat beroerd. Gelukkig hebben we ook een garage voor onderhoud en reparaties, anders was het nog erger geweest.” Begin vorig jaar was voor de verkoop het absolute hoogtepunt. „Niemand zag deze crisis toen aankomen.”

Veel Ieren kochten de afgelopen jaren op krediet. Niet alleen huizen maar ook auto’s en tal van andere zaken. Sommige tweeverdieners namen zelfs leningen op twee auto’s tegelijk. De kredietkraan stond voor iedereen open. „Een vriendin van me klopte vorig jaar bij een bank aan en binnen vijf minuten stond ze weer buiten met een krediet van 25.000 euro op zak”, vertelt een vrouw in The Wishing Well, een lokale pub.

Nu mensen hun baan verliezen, raken sommigen financieel in de knoop. Zelfs als zij zouden willen, kunnen ze hun huis nauwelijks verkopen, omdat de woningmarkt is ingestort. Zelfs als ze erin slagen hun huis tegen een lagere prijs van de hand te doen, blijven ze nog met grote schulden zitten. Voor sommigen rest een faillissement. Een enkeling ziet er geen gat meer in en probeert zich van het leven te beroven.

„In januari meldden zich hier twee mensen die hun zelfmoordpoging hadden overleefd”, zegt Ann McKiernan, hoofd van het Mabs-kantoor in Cavan, de hoofdplaats in het gelijknamige graafschap waartoe Kingscourt behoort. Mabs is een overheidsinstantie die gratis advies geeft aan mensen in financiële moeilijkheden. „Deze week nog verwees een psychiater iemand naar ons die door financiële problemen in geestelijke nood was geraakt”, zegt zij.

Anderen wringen zich in allerlei bochten om het hoofd boven water te houden. „Je hebt hier mensen die in mooie grote huizen wonen maar zich deze winter niet konden permitteren de kachel aan te doen”, vertelt McKiernan. Zelf was ze voorheen werkzaam bij een bank, waar ze zich al verbaasde over het gemak waarmee banken met kredieten strooiden.

Volgens McKiernan kloppen niet zozeer de armen bij haar aan. Die hadden van de opbloei toch al niet erg geprofiteerd. Zij zijn eraan gewend met weinig rond te komen. Het is de middenklasse, de laatste jaren verwend, die vastloopt. „Het eerste probleem is dat ze hun eigen treurige financiële situatie niet goed onder ogen durven zien. We helpen ze een plan op te stellen om zich er zo goed mogelijk uit te redden.” De wachtlijst voor afspraken bij McKiernan en haar collega’s groeit snel.

De wrange ironie wil dat sommige mensen die failliet gingen, zelf nog geld te goed hadden van opdrachtgevers. Dat lot hoopt Owen Smith, eigenaar van een zaak in Cavan in houten vloeren, te vermijden. Sommige van zijn klanten hebben rekeningen niet betaald die al uit 2005 dateren. Daarop nam hij de ongebruikelijke stap een lijst met de ergste zondaars met naam en toenaam in zijn etalage te hangen. Het verschuldigde bedrag staat erbij. De naming and shaming haalde de nationale media. In totaal heeft Smith nog 100.000 euro te goed. „Sommigen hebben eindelijk betaald”, zegt hij met grimmige voldoening.

Ook de overheid moet wennen aan de nieuwe situatie, zegt Clifford Kelly, die voor Kingscourt in de raad van het graafschap Cavan zit. Zo waren er nauwelijks voorzieningen voor de werklozenopvang. Werklozen waren er de afgelopen jaren immers toch niet. In een grotere naburige gemeente was er een kantoortje dat een paar uur per week open was. Plotseling stonden er lange rijen. Nu moet het zijn openingstijden verruimen.

Ook de middenstand heeft het moeilijk. „Ik heb 15 procent minder omzet, daarom betaal ik mijn personeel ook 15 procent minder”, zegt de manager van de Centra-supermarkt in Kingscourt. Sommige pubs hebben hun deuren moeten sluiten.

Kelly, al sinds 1985 raadslid, ziet de toekomst toch optimistisch in. „We hebben altijd periodes van opbloei en neergang gekend. De meeste bouwbedrijven zijn in handen van lokale families, die de werknemers zoveel mogelijk ontzien. Sommige inwoners, die de laatste maanden korter moeten werken, vallen terug op boerenbedrijfjes die ze nog hadden aangehouden. „De mensen hier laten het hoofd niet zo snel hangen”, zegt Kelly. „Het arbeidsethos is hier uitstekend en de mensen zijn ondernemend genoeg.”