'Ik pleit ervoor om de energiebelasting af te schaffen'

In Duitsland voltrekt zich een groene energierevolutie. Hermann Scheer speelt hierin een belangrijke rol. „Binnen dertig jaar kan onze stroom volledig duurzaam zijn.”

Chairman World Council for Renewable Energy Hermann Scheer speaks at the 2008 Washington International Renewable Energy Conference at the Convention Center in Washington March 4, 2008. REUTERS/Larry Downing (UNITED STATES)
Chairman World Council for Renewable Energy Hermann Scheer speaks at the 2008 Washington International Renewable Energy Conference at the Convention Center in Washington March 4, 2008. REUTERS/Larry Downing (UNITED STATES) REUTERS

Nog voor het gesprek is begonnen, is Hermann Scheer zijn tas alweer aan het pakken. Veel tijd heeft de Duitser niet, want hij moet hals over kop naar Marokko, zegt hij op zijn kamer in de Bundestag, het gebouw in Berlijn waar het nationale parlement is gehuisvest. Scheer is in zijn dagelijks leven parlementariër voor de sociaal-democratische SPD, maar zodra het even kan reist hij de wereld af om lezingen te geven over de groene energierevolutie die zich in Duitsland aan het voltrekken is. Daarvoor gaat hij nu naar Marokko. Hij is vaak in Amerika, zegt hij. Ook Nederland doet hij geregeld aan.

Scheer is een belangrijke motor achter de Duitse energierevolutie. Mede door zijn inzet is er nationale wetgeving gekomen om hernieuwbare energie (wind, zon, biomassa, waterkracht) te stimuleren. Die heeft gewerkt. Windturbines worden op vele plaatsen gebouwd. Het ene na het andere park met zonnepanelen wordt aangelegd. Bijna een vijfde van alle opgewekte stroom is inmiddels groen – Nederland haalt niet eens de helft. In Duitsland is er een nieuwe industrie ontstaan die wereldwijd de toon aangeeft wat betreft de productie van zonnepanelen, biodiesel, biogasinstallaties, windturbines. Er zijn in deze sector een kwart miljoen nieuwe banen geschapen.

De groene revolutie laat precies zien wat Scheer, die zich in de jaren zeventig en tachtig intensief bezighield met non-proliferatie van kernwapens, al decennia lang verkondigt. Het is mogelijk om fossiele brandstoffen snel te vervangen door hernieuwbare bronnen. „Dit is niet alleen mogelijk, maar ook nodig”, zegt hij. Want fossiele brandstoffen zijn eindig, veroorzaken al een eeuw lang internationale conflicten en oorlogen, en worden de komende decennia alleen maar duurder. Bovendien liggen ze aan de wortels van het huidige klimaatprobleem.

De omschakeling naar hernieuwbare bronnen heeft één grote verliezer, zegt Scheer. Dat is de gevestigde, en nu nog zeer machtige energiesector. „Olie, gas, kolen en uranium worden nu gemonopoliseerd. Bij wind en zon is dat niet mogelijk, die zijn gratis.”

Wat heeft in Duitsland de ontwikkeling gedreven?

„Het belangrijkste is de invoering van het feed-in tarief geweest. Het Duitse systeem heeft drie componenten. Hernieuwbare energie krijgt gegarandeerde toegang tot het elektriciteitsnet. Niemand kan meer zeggen: we hoeven die stroom niet. Daarnaast krijg je als investeerder in een windturbine of een biogasinstallatie een gegarandeerde en vaste vergoeding voor de elektriciteit die je levert, gedurende een periode van twintig jaar. Tot slot zit er ook geen plafond op het systeem. Niemand kan zeggen: nu hebben we even genoeg hernieuwbare elektriciteit.

„Het systeem wordt niet gefinancierd via overheidsubsidies, want die zijn gevoelig voor politieke grillen. Het is de consument die het betaalt, door voor elke kilowattuur aan verbruikte stroom een cent extra te betalen. Omgerekend is dat gemiddeld zo’n 50 euro per jaar.”

In hoeveel jaar verdienen investeringen in windturbines of zonnepanelen zich terug?

„Dat hangt af van de intelligentie van de investering. Het kapitaal gaat in principe naar de meest productieve technologie, omdat je dan het meest van je feed-in tarief overhoudt. Dit besef heeft een heftige race tussen bedrijven op gang gebracht om de beste technologie te leveren. Ze hebben daardoor de kosten van hernieuwbare energie drastisch weten te verlagen.

„Dat moeten ze ook wel, want het feed-in tarief wordt voor toekomstige installaties geleidelijk aan teruggebracht. Dit houdt bij de fabrikanten de druk erop om de productiviteit te blijven verbeteren.”

Hoe staat Duitsland er nu voor qua groene elektriciteit?

„Het doel van de regering voor 2010 was dat 12,5 procent van alle opgewekte elektriciteit uit hernieuwbare bronnen moest komen. We zitten nu al op 18 procent. We hadden nog veel hoger kunnen zitten als er op lokaal niveau her en der niet zo veel weerstand was geweest tegen windturbines. We zouden in dertig jaar tijd op 100 procent kunnen zitten.

„Je kunt hieruit herleiden dat het voornamelijk politieke beslissingen zijn die de richting bepalen. En het bewijst dat het veel sneller kan gaan dan men denkt. De gevestigde energiesector zegt steeds dat we tijd nodig hebben voor de omslag naar een nieuw duurzaam energiesysteem. Daar klopt niks van.”

Wat ziet u als grootste probleem voor de doorbraak van hernieuwbare energie.

„Het sleutelprobleem is de mentaliteit. Veel regeringen en bedrijven denken dat fossiele brandstoffen deze eeuw nog nodig blijven, en dat de omschakeling naar hernieuwbare bronnen veel economische schade met zich meebrengt. Maar het biedt juist reusachtige kansen. Denk je eens in dat er niet meer gevochten hoeft te worden om de toegang tot energiebronnen. Wat zal dat schelen aan militaire en politieke kosten, waar nu de burger voor opdraait. Landen zijn ook geen miljarden meer kwijt aan de import van olie en gas. De wind is er gewoon, net als de zon en de golven. De kosten van hernieuwbare energie zitten vooral in de technologie.

„We praten altijd over conjunctuurgolven. Wanneer kwamen die er? Met nieuwe technologie die iedereen gebruikt. Je zag het met de spoorbaan, met de auto, en als laatste met informatietechnologie. Nu komt er een nieuwe golf: duurzame energietechnologie.”

Het feed-in tarief in Duitsland heeft alleen betrekking op elektriciteit. Zou u niet ook het transport willen vergroenen?

„Ik pleit er in het parlement voor om de energiebelasting af te schaffen, en te vervangen door een belasting op schadelijke emissies. Stel je eens voor wat dat voor een boost zou geven aan hernieuwbare energie.”