Criticus Kraaijpoel tekent even helder als hij schrijft

Galerie Diederik Kraaijpoel Galerie Ynskje Penning Groningen, gratis. T/m 1 mei
Galerie Diederik Kraaijpoel Galerie Ynskje Penning Groningen, gratis. T/m 1 mei

Galerie

Diederik Kraaijpoel Galerie Ynskje Penning Groningen, gratis. T/m 1 mei

Rudi Fuchs, Anna Tilroe en andere kopstukken in de kunst van vijftien jaar geleden verafschuwden wat hij deed. Tegelijk boden Vrij Nederland, HP De Tijd en De Groene Amsterdammer graag ruimte aan de eigenwijze kunstbeschouwingen van Diederik Kraaijpoel (1928). Hij schreef behalve die stukken ook drie boeken, waarin hij betoogde dat er veel meer en vaak interessantere hedendaagse kunst is dan de musea ons voorschotelen. Er is niet maar één kunstgeschiedenis, maakte hij duidelijk, er zijn er vele. Des te gekker is het dat veel museumdirecties en critici zo vasthouden aan de officiële modernistische lijn, aan de traditie van het breken met tradities.

Zelfs wie het niet met Kraaijpoels alternatieven eens is, kan vaak wel waardering opbrengen voor zijn mentaliteit en zijn schrijfstijl. Hij is uitgesproken, schrijft onderhoudend en scherp en is wars van clichés en kunstjargon. In januari werd Kraaijpoel de criticus daarom onderscheiden met de Sacha Tanja-prijs. In het voormalige Groninger Museum was toen een overzicht te zien van zijn eigen schilderijen en tekeningen. Over dat eigen werk van Kraaijpoel hoor je eigenlijk nooit iemand. Ook de liefhebbers van zijn boeken en stukken zwijgen erover, omdat ze het niet kennen of omdat ze zijn teksten beter vinden. Toch kan ook Kraaijpoel de schilder gerust serieus worden genomen.

‘Romantische natuurtaferelen’, noemt hij zijn eigen schilderijen. Het zijn het soort onherbergzame landschappen waarvoor ook Hercules Seghers een voorliefde had. Net als zijn zeventiende-eeuwse voorganger stelt Kraaijpoel ze samen uit bestaande en gefantaseerde elementen. Schilderij na schilderij bouwt hij aan een wereld waarin de mens zich al lang uit de voeten heeft gemaakt: de rotsachtige woestenij die je je voorstelt bij lezing van Hermans’ Nooit meer slapen. In het vroege werk is die wereld nog wat grauw, maar in de laatste decennia is er steeds meer licht en kleur in gekomen. Kraaijpoels wonderlijkste recente schilderij is Zeelicht, een zeegezicht met rotsformaties die van onderaf beschenen worden door lichtgevend water.

De tentoonstelling in het museum is inmiddels voorbij, maar bij de Groningse galerie Ynskje Penning exposeert Kraaijpoel nog wat langer. Zijn werk hangt er dicht opeen en soms in rijen boven elkaar, zodat de kleine ruimte toch elf schilderijen en twintig tekeningen herbergt. Vooral de in Amerika, Spanje en Frankrijk getekende landschappen trekken de aandacht.

De tekening El Torcal II is een voorbeeldige illustratie van het verschijnsel atmosferisch perspectief, en ook in andere bladen weet Kraaijpoel warm (tegen)licht en een dikke lucht steeds overtuigend op te roepen. Inkt en waterverf zijn in beheerste, stripachtige lijnen en vlakken op het papier gezet. Zou er een verband zijn tussen Kraaijpoels heldere schrijfstijl en zijn heldere tekentrant? In elk geval verstaat deze kunstcriticus zelf het vak waarover hij schrijft.

Gijsbert van der Wal