Kleine kans op begrip

‘De gemiddelde temperaturen op het noordelijk halfrond in de tweede helft van de twintigste eeuw waren zeer waarschijnlijk hoger dan in welke andere periode van 50 jaar dan ook in de laatste 500 jaar.’ Zeer waarschijnlijk, hoe waarschijnlijk is dat? Volgens de eigen richtlijnen bedoelde klimaatcomité IPCC hier (in 2007) dat die kans hoger was dan 90 procent. Maar een kwart van de bovengemiddeld intelligente lezers leest er een kans in van minder dan 70 procent. Dat blijkt uit onderzoek van psychologen uit Illinois (binnenkort in Psychological Science).

Het IPCC omschrijft kansen in rapporten opzettelijk in woorden, die altijd in een leeswijzer worden uitgelegd: ‘waarschijnlijk’ is boven de 66 procent, ‘bijna zeker’ boven de 99 procent, enzovoorts. Dat doet het comité om de schijnzekerheid van getallen te vermijden en om aan te geven dat het vaak gaat om ambigue scenario’s waarover de auteurs van de rapporten onderling ook van mening verschillen.

Maar het onderzoek uit Illinois laat zien dat ruim de helft van de lezers (studenten en medewerkers van de universiteit) de kansen anders inschat dan de auteurs bedoelen. Ze schatten vooral extreme kansen veel minder extreem in. Het hielp wel iets, maar niet veel, als ze de leeswijzer raadpleegden.

Als bij elke kans-achtige term ook echt de kans in procenten erbij stond, begreep nog steeds ruim veertig procent van de lezers de betreffende zin niet zoals de auteurs die bedoeld hadden, maar het was toch al een hele verbetering. De psychologen adviseren nu dus om zowel woorden als getallen te gebruiken, én om de bijbehorende gebeurtenissen zo exact mogelijk te definiëren – bijvoorbeeld niet ‘hoogste zeespiegelstijging ooit’, maar ‘een stijging van vier meter’. Dan zijn auteurs het onderling ook meer eens en kunnen de kansen dus exacter geformuleerd worden.