Hoop voor vader zonder kind

Moeders die de kinderen weghouden bij hun ex, komen daar niet zomaar meer mee weg. Maar helpt het om ze een taakstraf te geven?

Joke Mat

Twee gescheiden moeders, een uit Friesland en een uit Limburg, kregen deze maand een taakstraf opgelegd van zestig uur plus een deel voorwaardelijk, omdat ze stelselmatig hun kinderen weghouden bij hun ex. Dat was voor het eerst. Het lijkt een behoorlijke overwinning voor alle ‘dwaze vaders’, wanhopige mannen die al jaren tevergeefs strijden voor herstel van het contact met hun kinderen.

Morgen treedt een wet in werking die deze vaders nog meer wind in de rug lijkt te geven: de herziene wet ‘voortgezet ouderschap na scheiding’ (zie kader). Peter Tromp van het Vaderkenniscentrum in Utrecht, dat tot doel heeft de rol van vaders bij de opvoeding te versterken, is er blij mee. „Moeders konden jarenlang ongestraft rechterlijke uitspraken negeren. Dit is hoe het hoort.” Het Vaderkenniscentrum adviseert nu alle ouders die hun kinderen niet te zien krijgen, aangifte te doen tegen hun ex.

Volgens Masha Antokolskaia, hoogleraar familierecht aan de Vrije Universiteit, passen taakstraffen en nieuwe wet in eenzelfde trend. „Men zoekt steeds zwaardere middelen om een omgangsregeling af te dwingen.” Is dat mogelijk, als ouders écht niet willen? Ze heeft haar twijfels. „Ik ken een zaak waarin de moeder 25.000 euro aan dwangsommen heeft betaald om onder de omgangsregeling uit te komen. Waar houdt het op als mensen zo ver gaan? Niet alles is op te lossen met betere regels. Mensen krijgen na een scheiding soms nu eenmaal giftige conflicten.”

Dat geldt zeker voor de twee zaken waarin de rechter besloot tot een taakstraf. In beide zaken deelden de vaders na de scheiding het ouderlijk gezag met de moeders. De kinderen bleven bij de moeders wonen. De rechter stelde een omgangsregeling in, waaraan de moeders ondanks bemiddelingen en dwangsommen niet meewerkten. Rechters adviseerden de vaders assistentie te vragen van de politie om de omgang af te dwingen. Maar die verwees hen terug naar de civiele rechter met als argument dat het „geen zaak voor de politie” was.

De vader uit Limburg heeft zijn dochter van 13 en zoon van 9 bijna zes jaar niet gezien. Als hij ze op wilde halen, was zijn ex niet thuis. „Ze was zelfs tijdelijk spoorloos met de kinderen.” Nu voert ze volgens hem aan dat de kinderen hysterisch reageren op het idee dat ze naar hun vader moeten. „Rechters zijn hier gevoelig voor zonder dat er aan waarheidsvinding wordt gedaan.” Hij wil niet met zijn naam in de krant uit vrees dat het zijn zaak zal schaden.

Hoeveel van deze Boze Moeders zijn er? Er is alleen een schatting mogelijk. Per jaar krijgen ongeveer 70.000 thuiswonende kinderen te maken met een scheiding. Van hen verliest 17 à 18 procent alle contact met de ‘uitwonende ouder’, blijkt uit onderzoek van socioloog Ed Spruijt van de Universiteit Utrecht. Dat is meestal de vader, want driekwart van de kinderen gaat bij de moeder wonen.

Niet bekend is hoe vaak in die gevallen het contact tussen vaders en kinderen wordt gedwarsboomd door de moeder, zegt Spruijt. „Het komt ook voor dat vader met zijn nieuwe vriendin met de noorderzon vertrekt. En het kan zijn dat het kind geen contact wil.”

Spruijt noemt de opgelegde taakstraffen „gerechtigheid voor de vader”. „De uitspraken zijn juridisch goed te begrijpen. Omgang móet volgens de wet, tenzij het ernstig nadeel oplevert voor het kind.” Maar hij vindt de ontwikkeling niet goed voor de kinderen. „Voor hen zijn juist voortdurende conflicten het schadelijkst.”

Het beste voor kinderen, zegt Spruijt, is dat er bij een scheiding geen ruzie is, dat de ouder bij wie de kinderen wonen goed functioneert en dat die het contact met de andere ouder steunt. Is dat laatste niet het geval, dan is géén contact met de andere ouder te verkiezen. „Heel vervelend voor – in dit geval – de dwaze vaders”, zegt Spruijt. „Ze zijn helemaal afhankelijk van de moeder. Maar voor de kinderen maakt de mate van contact met de uitwonende ouder niet uit.”

De twee moeders werden veroordeeld voor ‘onttrekking van het kind aan het ouderlijk gezag’ – een overtreding van artikel 279 van het wetboek van strafrecht. Dat mensen op grond van dit artikel vervolgd worden, is niet nieuw. Het Openbaar Ministerie kreeg vorig jaar 200 van deze zaken binnen, waarvan 80 tegen vrouwen. Maar volgens hoogleraar Antokolskaia is het artikel niet eerder toegepast tegen moeders die zelf ook gezag hebben over de kinderen. „Voorzover mij bekend ging het voorheen altijd om derden, of om ontvoerende ouders zonder gezag over het kind.”

Antokolskaia noemt het „zorgwekkend” hoezeer de situatie rond scheidingskinderen is gepolitiseerd. Tegenover de Dwaze Vaders staan de Bezorgde Moeders, met op hun website verschrikkelijke verhalen over verplichte omgangsregelingen na relaties vol (seksueel) geweld.

Ze vindt ook dat er te veel geïnvesteerd wordt in harde dwangmiddelen. Zelf ziet ze meer in door de rechter opgelegde mediation, begeleide omgang, woonplaatsverandering van de kinderen. Met een lichte zucht: „Misschien werkt de taakstraf afschrikwekkend.”

Dat is wat de vader uit Limburg ook hoopt. De taakstraf voor zijn ex brengt het contact met zijn kinderen niet dichterbij. Maar wellicht blijven andere kinderen gevrijwaard van wat hij noemt „kindermishandeling als gevolg van de onverwerkte echtscheidingsfrustratie van de moeder”.