Vikas Swarup

Salman Rushdie liet tijdens een lezing in Atlanta eerder deze week weten dat hij de film Slumdog Millionaire helemaal niets vond: „De film stapelt onwaarschijnlijkheden op elkaar.” Behalve dat het wat eigenaardig is dat uitgerekend Salman Rushdie kritiek heeft op het onwaarschijnlijke karakter van een boek of film, is het ook een merkwaardig argument om het af te keuren. In de roman De ongelooflijke lotgevallen van een arme geluksvogel (Mouria, 12,50 euro) van Vikas Swarup, waarop de film Slumdog Millionaire gebaseerd is, is het juist die onwaarschijnlijkheid die het verhaal drijft. De jongen die een miljard roepies wint heet in het boek Ram Mohammed Thomas, een naam die hij krijgt, omdat je de naam van een vondeling niet moet koppelen aan één godsdienst. Alle dertien episodes (in het boek gekoppeld aan de dertien vragen van de quiz ‘Wie wint een miljard’) hangen van onwaarschijnlijkheden aan elkaar. En dat is ook Swarups bedoeling: hij wil geen portret geven van een arme jongen – die in het boek overigens ober is terwijl hij in de film bij een callcenter werkt – maar een beeld van India. En hij heeft zich daarbij duidelijk niet willen beperken tot Mumbai, maar ook andere steden erin willen betrekken, en misschien speciaal voor de westerse lezer de Taj Mahal willen opvoeren, waar Thomas als gids aan de slag gaat. Katholicisme, corrupte rijke buitenlanders, incestueuze familieaangelegenheden, verkrachting, doodslag: alles komt ter sprake. En dat kan uiteraard onmogelijk in een strikt realistisch verhaal.

Rushdie had zich misschien beter de vraag kunnen stellen waarom de film uitgerekend nu zo goed gevallen is. Peter de Bruijn schreef er in deze krant over: ‘Een film die zo samenvalt met de huidige situatie bleek onverslaanbaar. In deze donkere dagen is de bemoedigende boodschap van Slumdog Millionaire voor de filmwereld niet te weerstaan: iedereen die van aanpakken weet, een goed verstand heeft en een zuiver hart, kan zelfs de meest uitzichtloze armoede overwinnen.’

Maar de film kon in India nog voor verschijnen al op een flinke dosis kritiek rekenen. Slumdog Millionaire zou doen aan poverty porn. Sloppenwijkbewoners in de Indiase deelstaat Bihar protesteerden tegen de titel omdat geïmpliceerd zou worden dat bewoners in sloppenwijken als honden leven.

Het is dan ook vast niet alleen de kredietcrisis die de tijd rijp heeft gemaakt voor de mierzoete boodschap van het boek en de film. Je kan je evengoed juist ergeren aan die boodschap: het is je eigen schuld dat je zonder geld zit, had je maar een zuiver hart moet hebben en scherpe hersens. Naast de bemoedigende boodschap zal het ook juist het al dan niet juiste beeld van India zijn dat de lezers en kijkers aansprak. En uiteraard juist het onwaarschijnlijke gehalte van het verhaal.

Toef Jaeger