Verliefd op 28 duizend boeken

Larry McMurtry: Books. A Memoir. Simon & Schuster, 259 blz. € 24,-

Hij werd beroemd met boeken die geschikt bleken voor Hollywood: de roman Horseman, Pass By (1961, verfilmd als Hud) en het geriatrische cowboy-epos Lonesome Dove (1986), waar hij de Pulitzer Prize voor kreeg. Maar Larry McMurtry is behalve auteur van flegmatieke Americana, ook een verwoed verzamelaar en handelaar in oude, zeldzame en curieuze boeken. Opgegroeid in de jaren ’40 op een ‘boekloze ranch’ in Texas, woont hij nu zelf tussen 28.000 boeken in het naburige Archer City, een stoffig prairiegat waar hij in verschillende panden ook zijn handel Booked Up drijft, een van de grootste zelfstandige boekhandels in de VS.

In Books: A Memoir doet McMurtry (1936) kenmerkend ontwapenend en melancholiek verslag van zijn tweede leven als boekhandelaar en verzamelaar. In korte hoofdstukken van soms niet meer dan een bladzij beschrijft hij zijn herinneringen, vanaf zijn jeugdige fascinatie met boeken en zijn eerste stappen als handelaar, in Washington, en noteert hij invallen over het boekenvak. Door het boek heen loopt een rode draad van weemoed, over het verval van de onafhankelijke boekhandel in Amerika en de teloorgang van literaire collecties.

De functie van zijn eigen Booked Up is door die betreurenswaardige ontwikkelingen ook sterk bepaald, meent de schrijver. Begonnen in 1971 als een van de toen nog talrijke Amerikaanse winkels voor zeldzame of tweedehands boeken, zijn de ruw geplamuurde panden in Archer City een laatste rustplaats geworden voor de collecties uit boekwinkels, die over de kop gingen. Aan het eind van Books staat een erelijst van boekwinkels waarvan hij in de loop der jaren de collectie gedeeltelijk of geheel heeft overgenomen, en waaraan hij duidelijk nostalgisch terugdenkt.

Gaandeweg stak McMurtry meer tijd in het boekenvak. Zijn roeping was wel die van een schrijver, maar ‘ik had al veel geschreven en een echte passie was het niet meer’. Dat was ook anderen opgevallen: het blijkt uit de wisselvallige kwaliteit van zijn latere literaire productie, die het vaak niet haalt bij de scherpzinnige en vaak onconventionele inzichten in zijn recensies van non-fictie boeken en essays voor The New York Review of Books.

Als verzamelaar speurde hij aanvankelijk naar exotische pulp, pornografie en Franse literaire klassiekers, maar er kwamen al snel andere genres bij. Toch had hij al die jaren, zegt hij, maar twee echt zeldzame ‘grote’ werken in handen: de Principia Mathematica van Isaac Newton en Goya’s Los desastres de la guerra. Het exemplaar van Newtons werk, gekocht voor 4.000 dollar en verkocht voor ruim het dubbele, bracht jaren later op een veiling 82.000 dollar op, hoorde McMurtry. Hij blijft er rustig onder.

Uiteindelijk gaat het immers niet om het geld, maar om de boeken. En zeker niet alleen maar om de content, om het maar eigentijds te zeggen. ‘De liefde van een boekenman geldt de boeken, niet alleen de informatie die erin staat’, aldus McMurtry. Een ‘goeie boekenman’ houdt van boeken om wat ze zijn, dat wil zeggen: niet alleen om hun inhoud maar ook om hun lichaam.

Het eerste boek dat hij kocht voor zijn huisbibliotheek was – hoe toepasselijk – een 19de-eeuwse uitgave van Robert Burtons The Anatomy of Melancholy voor 7,50 dollar. En misschien maakt hij zich over die titel ook wel de meeste zorgen als hij weer eens peinzend voor zijn kasten staat. Want, klaagt de 63-jarige gescheiden vrijgezel, er is sinds kort een ‘verwijdering opgetreden’ tussen hem en zijn boeken. Hij beseft namelijk dat hij ze niet alle 28.000 kan herlezen, en ergens lijkt hij hun dat te verwijten. Wie moet ze nu lezen? Hij hoopt op zijn zoon en kleinzoon. Maar als die niet willen, zijn er nog altijd, daarbuiten, die andere book lovers.