Obama's budget nu al op barsten

Obama steekt zijn land de komende jaren diep in de schulden. Al zijn talent kan niet verbloemen dat Obama een grootmacht leidt die financieel op instorten staat.

En daar waren dan eindelijk de harde feiten. De Amerikaanse federale overheid heeft dit jaar een financieringstekort van maar liefst 1,75 biljoen dollar, bijna 50 procent van de overheidsuitgaven, aldus de begroting die president Barack Obama gisteren bekendmaakte.

Het Witte Huis had dagenlang geprobeerd dit slechte nieuws weg te praten. In het weekeinde lekte uit dat Obama het begrotingstekort over vier jaar „gehalveerd” wil hebben. Daarna belegde de president een conferentie waarin hij met Nobelprijswinnaars en senatoren besprak hoe de VS de komende periode van hun torenhoge schuld af kunnen komen.

Dinsdag hield Obama een rede in het Congres waarin hij verregaande hervormingen – in de zorg, het onderwijs, de energiesector – aankondigde zonder op de financiering van de plannen in te gaan.

Maar na gisteren is duidelijk dat de president al deze voornemens baseert op een bijzonder zwak fundament. Obama is populair – conservatieve en progressieve Amerikanen beamen dat hij inhoudelijk vakkundig is en retorisch superieur – maar al zijn talent kan niet verbloemen dat hij leiding geeft aan een grootmacht die financieel op instorten staat.

Uiteraard zijn overal in Washington deskundigen te vinden die uitleggen dat Obama het ook niet kan helpen. Hij erfde voor dit jaar een tekort van ruim 1 biljoen dollar, en werd, door de zich verdiepende recessie, gedwongen de komende twee jaar 800 miljard dollar overheidsgeld vrij te maken om de economie op gang te helpen.

En alsof het niet genoeg was, dreigt nu een aantal grote banken alsnog om te vallen, ondanks de 700 miljard dollar die George W. Bush vorig najaar reserveerde. Het gevolg is dat Obama in zijn begroting een stelpost van nog eens 250 miljard dollar voor de banken opneemt. Zo komt het tekort dit jaar globaal aan zijn recordomvang – en staat dus al vast dat het over 2010 niet veel lager zal uitpakken.

Republikeinen benadrukken dat de halvering van het tekort die Obama voor 2012 belooft, nagenoeg een lege huls is. Het stimuleringsplan is een eenmalige uitgave. En als banken zich herstellen, betalen zij de honderden miljarden terug aan de federale overheid. Op die manier hoeft Obama bijna niets te doen, zeggen Republikeinen, om het tekort in 2012 te halveren.

Vervolg Begroting: pagina 4

Obama streeft naar unieke herverdeling van welvaart

Vervolg Begroting van pagina 1

Dat de president voor die tijd niettemin vasthoudt aan de grote hervormingen die hij in de campagne beloofde, heeft iets van dansen op een vulkaan. Uit de cijfers van gisteren werd in elk geval duidelijk dat grondige scepsis geboden is.

Hij wil zijn twee meest ambitieuze projecten – een algemene verzekering tegen ziektekosten, het stimuleren van alternatieve energie – bekostigen met een, naar Amerikaanse maatstaven, ongekende herverdeling van welvaart. Het is te verwachten dat niet alleen Republikeinen maar ook gematigde Democraten hier grote problemen mee hebben.

Voor de zorg creëert hij een fonds van ruim 600 miljard dollar dat wordt betaald uit twee bronnen. Hij trekt de belastingverlagingen voor de hoogste inkomens in die Bush doorvoerde, en hij dwingt verzekeraars en zorgaanbieders minder in rekening te brengen voor zorg aan de laagstbetaalden die door de overheid wordt vergoed (Medicare).

Specialisten wijzen erop dat dit geld, zelfs wanneer het Congres het vrijgeeft, lang niet genoeg is om de algemene ziektekostenverzekering in te voeren die hij heeft beloofd. Het plan dat Obama in de campagne presenteerde werd door onafhankelijke deskundigen geraamd op 1,2 biljoen dollar, het dubbele.

Bovendien zal de president niet in staat zijn, anders dan hij dinsdag zei, meteen aan de hervorming van het stelsel te beginnen. Voor de duur van de recessie schort Obama alle belastingverhogingen op, ook voor de hoogste inkomens. Zodoende kan hij Bush’ belastingverlagingen pas in 2010 intrekken, waarna de overheid dat geld pas vanaf 2011 beschikbaar heeft voor de algemene verzekering tegen ziektekosten.

Een zelfde scepsis bestaat voor het stimuleren van alternatieve energie, in de VS een geliefd thema. Obama doet dat door belasting op de uitstoot van broeikasgassen te heffen. Vervuilers kunnen daarvoor rechten kopen, en de financiering van alternatieve energie moet uit die bron betaald worden.

Weliswaar was John McCain voorstander van hetzelfde systeem. Maar de meeste Republikeinen zijn faliekant tegen, en ook veel gematigde Democraten voelen niets voor belastingheffingen in deze moeilijke tijd.

Zodoende is gemakkelijk een scenario te schetsen waarin Obama de komende periode van mislukking naar mislukking gaat – omdat het Congres hem de ruimte niet geeft, of omdat de overheidsfinanciën te wankel zijn om nieuwe risico’s te rechtvaardigen.

Maar de praktijk met Obama – als opbouwwerker, als wetenschapper, in de campagne, als president – leert tot nu toe dat hij vrijwel altijd bereikt wat hij zich voorneemt.

Video van John Bolton die een atoombom op Chicago voorstelt, via: nrc.nl/obama