Neêrlands energiebeleid: een grimmig slagveld

Noud Köper: Hoogspanning. Macht en onmacht in het Nederlandse energiebeleid. Business Contact, 236 blz. € 24,50.

Nog even, dan komt er een eind aan een chaotisch en dramatisch proces dat de Nederlandse energiewereld al bijna 15 jaar in zijn greep houdt, dat een ravage aanrichtte binnen de sector en de overheid stuurloos achterliet. Nog even, dan zijn de stroomleveranciers Essent, Nuon, Eneco en Delta gesplitst, en kunnen de geprivatiseerde onderdelen worden opgekocht door buitenlandse concurrenten. Op Nuon werd eerder deze week een bod gedaan door het Zweedse Vattenfall, en vorige maand had het Duitse RWE al geboden op Essent.

Hoe is het zover gekomen? Een goed inzicht geeft Hoogspanning van journalist Noud Köper. Hij schetst de grillige en soms onnavolgbare ontwikkeling van de Nederlandse energiemarkt vanaf midden jaren negentig, tegen een Europese achtergrond waar eerst het vrijemarktdenken hoogtij viert, maar waar gaandeweg het besef ontstaat dat er van de liberalisering weinig tot niets terechtkomt. Overheidssturing blijft hard nodig. Energie is te belangrijk om alleen aan de markt over te laten.

Die veranderende achtergrond heeft grote invloed op de discussie hier. Zo zijn de aandeelhouders van de energiebedrijven (provincies en gemeenten) midden jaren negentig nog fel tegen overheidsbemoeienis. Aangestoken door het vrijemarktdenken willen ze hun bedrijven de ruimte geven om in binnen- en buitenland commerciële activiteiten te ontplooien. Maar als blijkt dat niet alle avonturen even goed uitpakken – zoals Nuon, dat de frauderende voetbalclub Vitesse sponsort – schreeuwen diezelfde aandeelhouders opeens dat de overheid meer moet ingrijpen. Ook de overheid wisselt met de komst van een nieuw kabinet telkens van standpunt, terwijl de energiesector, met zijn miljardeninvesteringen in centrales en netwerken, gebaat is bij een langetermijnvisie.

Zo hotst en botst het proces verder, een steeds grimmiger slagveld achterlatend. Als minister Laurens Jan Brinkhorst (D66) van Economische Zaken begin 2005 onverwachts aankondigt dat hij de Nederlandse energiebedrijven splitst, zijn de topmannen woedend. Er ontstaat een breuk die niet meer goed komt. De energiesector raakt zelf vervolgens ook verdeeld, en scheurt in tweeën. De Tweede Kamer stemt vóór de splitsing, de Eerste Kamer tegen. Het is de huidige minister van Economische Zaken, Maria van der Hoeven (CDA), die de splitsing erdoor drukt.

Köper schetst via talloze betrokkenen – politici, topmannen van bedrijven, aandeelhouders, adviseurs – een mooi beeld van de machtsspelletjes, de botsing van grote ego’s en het opportunisme van de verschillende spelers. Er is één smet. Köper laat topman Ludo van Halderen van Nuon uitgebreid aan het woord over de begin 2007 aangekondigde fusie tussen zijn bedrijf en Essent, en het mislukken van die poging om een Nederlandse ‘energiekampioen’ op te tuigen. Van Halderen legt de schuld bij Essent. Topman Michiel Boersma van Essent kan zich niet verweren, want hij komt niet aan het woord. Waarom niet? Aan het eind schrijft de auteur dat zijn boek mede is gefinancierd door Nuon. Zou dat ermee te maken hebben?

Marcel aan de Brugh