Men neme dit en dat voor een luchtige hitroman

Charles Elton: Mr Toppit. Penguin/ Viking, 343 blz. € 19,-. Vertaald door Mieke Trouw-Luyckx als Mr Toppit. Prometheus, 376 blz. € 19,95

‘And out of the Darkwood Mr Toppit comes, and he comes not for you, or for me, but for all of us.’ Met een openingszin die ronkt als de tagline van een Hollywood- spektakel trapt de Brit Charles Elton zijn eerste roman af – een roman waar uitgevers een heuse biedingenoorlog om hebben gevoerd. Waarom wordt snel duidelijk. Al zijn de redenen niet per se goede redenen.

De geciteerde openingszin is de slotzin van het vijfde boek in de fictieve ‘Hayseed Chronicles’, een obscure reeks fantastische kinderboeken die de motor is in Eltons familiekroniek. Hoe de altijd onzichtbaar aanwezige Mr Toppit eruit ziet, zal nooit iemand te weten komen – de schrijver, Arthur Hayman, wordt voor hij zulks onthullen kan in Londen platgewalst door een cementtruck. Voor de ogen van een zwaarlijvige Amerikaanse, die besluit het werk van de ongelukkige een plek te geven in haar lokale radioshow in Modesto, Californië. Het zet gebeurtenissen in gang die de Hayseed- boeken alsnog tot een hit zullen maken en Arthurs nabestaanden in een maalstroom van ellende zullen storten.

Soepeltjes schakelt Elton van het verre verleden – de hoogtijdagen van de Britse filmwereld, waar Arthur zijn vrouw Martha leerde kennen – naar een moderne tijd van cynische televisiemeuk. En van het ene excentrieke karakter naar het andere. Er is de radiomaakster, die uitgroeit tot een witte Oprah Winfrey, er is de passief-agressieve illustrator, een bejaarde Duitse dame. Er is Rachel, de labiele dochter die zich verliest in drugs en krankzinnigheid. Maar vooral is er Luke, de zoon die model stond voor Luke Hayseed, het jochie dat in de kinderboeken schaduwbokst met Mr Toppit. Hij is iemand die nooit op zal kunnen tegen zijn literaire incarnatie, dat ‘geschenk van vader’ dat hij ervaart als een banvloek.

Elton is geen standaard debutant, dat moge duidelijk zijn. Geen ideologische Sturm und Drang, geen navelstaarderij, geen onevenwichtig experimenteren. De schrijver is de vijftig gepasseerd en heeft al twee succesvolle carrières achter de rug: als tv-producent en als literair agent. Het zijn ervaringen die hem zeer van pas kwamen. Pikant is zijn betrokkenheid bij de literaire nalatenschap van Winnie de Poeh-bedenker A. A. Milne en van Narnia-schepper C.S. Lewis. Logisch dat Eltons hoofdfiguur gemodelleerd is naar Christopher Robin, het joch dat – tot zijn eigen afschuw – als inspiratie diende voor het gelijknamige personage in Winnie de Poeh. Terwijl Darkwood meer dan schatplichtig is aan C.S. Lewis.

Het is Eltons geluk en pech dat tijdens een veertien jaar durend schrijfproces de werkelijkheid zijn fictie heeft ingehaald. De Hayseed-chronicles hebben in Mr Toppit dezelfde status die Harry Potter recent voor zich opeiste. Dat maakt het makkelijker voor ons te geloven dat horden volwassenen het kwijl over de schoenen loopt dankzij een reeks kinderboeken, maar het geeft Mr Toppit tegelijk een tweedehands karakter.

Erger is een gevoel dat je bekruipt: het gevoel dat deze schrijver precies weet welke ingrediënten een licht verteerbare hitroman behoeft. We nemen een excentrieke familie, verweven verschillende verhaallijnen, springen in de tijd, duiken in een paar subculturen en houden een paar geheimen achter de hand, die als paukenslagen dienen in de laatste akte. Dat Elton zelf in een interview nogal luchtig vertelde dat zijn eigen moeder was overreden door een cementtruck voedt het idee dat we hier met een calculerende professional te maken hebben, niet met een gedreven kunstenaar.

Het literair evenement van het jaar, zo omschrijft de uitgever Mr Toppit. Dat moet wel, gezien de somma die is neergeteld voor Eltons werk. (Onderhandelen met een ex-literair agent is lastig.) Slecht is Mr Toppit zeker niet. Het is oerdegelijk kwaliteitsentertainment dat een groot publiek zal aanspreken en niemand tegen de borst zal stuiten. Risicoloos proza, zonder vurige betrokkenheid, zonder eigen stem. Zodat het niet alleen de identiteit van Mr Toppit is die in nevelen gehuld blijft, maar ook die van Mr Elton.