Fons is als Lear, een gekromde boeteling

Theater: Nocturne, van Eric Schneider, door het Nationale Toneel. Gezien: 21/2 Nationale Toneel Gebouw, Den Haag. Aldaar t/m 14/3. Inl: 070-3181482 en www.nationaletoneel.nl. * * * * *

Fons speelt de bediende in het toneelstuk De Kersentuin en één zin is hij vanavond vergeten: „Ze hebben me vergeten.’’

Zo gaat dat met oude acteurs. Ze raken hun tekst kwijt. En voor ze het weten zijn ze zelf vergeten. Die ene vergeten zin uit een ander toneelstuk is een gouden greep, een meesterlijke zet.

Eric Schneider schreef Nocturne, het drama over Fons. Schneider (74) staat al een halve eeuw op het toneel. Hij speelde bijna alle grote rollen van het wereldrepertoire. Maar de acteur Fons, die Schneider zelf speelt, mag alleen nog maar bijrollen doen, rollen met weinig tekst. Vroeger was dat anders; toen had Fons een souffleur. Maar die werd wegbezuinigd.

Het openingsbeeld van Nocturne toont een douchecel waarin iemand roerloos zit: Fons is door een beroerte getroffen. Of hij doet alsof – toneelspel, ook achter het podium, hoort nu eenmaal bij deze beroemde acteur en steeds trappen de mensen erin. Gealarmeerd stormt zijn dochter binnen, met een zwarte vriend. Het wordt een wilde nacht.

Fons is een gecompliceerde man. Gallig en gevat, geestig en boosaardig. De kwaadheid verjongt hem. Hij heeft ook genoeg om kwaad op te zijn. Op de moderne theatertechniek bijvoorbeeld, met geluidsbanden die niet op tijd starten. Op de onbeschaamde dochter (Oda Spelbos), die zomaar met de vreemdeling (Dennis Rudge) vrijt. En ook op die vreemdeling zelf.

Natuurlijk moet Schneider het in Nocturne ook hebben over de prijs van de roem. Wie altijd in het theater zit verwaarloost huis en haard. Fons kijkt niet om naar zijn dementerende vrouw, en zijn dochter kreeg hooguit negatieve aandacht. Dat, en nog veel meer verwijt ze hem die lange nacht in de kleedkamer. Schneider voorziet deze beladen vader-dochter-relatie van een verrassende wending en hij verweeft haar met het vader-kind-drama King Lear.

Fons wil die koninklijke rol nog één keer spelen. Maar behalve zijn falende geheugen heeft hij nóg een probleem: zijn liefdeloosheid. In een indrukwekkende scène gaat het complete decor de hoogte in en op het lege toneel achter het fluwelen doek staat Fons/Lear in de storm, gekromd als een boeteling. Op zulke momenten vervangt regisseur Franz Marijnen het wat conventionele realisme door een experimentelere theatertaal.

Nocturne is ook een drama over vriendschap. Schneiders oude vriend Lou Landré (69) speelt de ex-souffleur en gewezen acteur Johan, die in haatliefde met zijn fameuze vriend Fons is verbonden. Ondanks zijn dienende functie biedt Landré mooi tegenwicht aan Schneider. Die leeft zich in tirades uit, zonder te overdrijven. Beheerst doseert hij Fons’ woede; een komediant met klasse.

Een bittere komedie wilde Schneider schrijven. Daarin is hij meer dan geslaagd.