'Mickey-Mouse-parlement' Laat me niet lachen?

Het Europees Parlement is veel machtiger dan menig-een denkt, zegt de Britse liberaal Graham Watson. „De echte deals worden in Straatsburg gesloten”.

Geert Wilders is wat hem betreft welkom. Net als Václav Klaus, de Tsjechische president die zo veel kritiek heeft op de Europese Unie. Of Declan Ganley, de zakenman die in Ierland met succes campagne voerde tegen het Verdrag van Lissabon.

„Een tegengeluid maakt hen die Europa willen verdedigen scherper”, zegt Graham Watson, de leider van de liberalen in het Europees Parlement. „Let’s have the bloody debate.”

De Schot Graham Watson (52) is één van de betere debaters in het Europees Parlement. Ruim zeven jaar is hij leider van zijn fractie. Hij behoort in Brussel dus tot de gevestigde orde. Toch wil juist hij ook het Europees Parlement opschudden. Watson maakte onlangs bekend dat hij na de Europese verkiezingen in juni voorzitter wil worden van het Parlement. Hij daagt iedereen uit die dat ook wil het tegen hem op te nemen. Tot nu toe spraken fracties achter gesloten deuren af wie er voorzitter werd.

Waarom wilt u voorzitter van het Europees Parlement worden?

„Václav Klaus heeft een punt. Er is een gezegde: zelfs een kapotte klok geeft twee keer op een dag de goede tijd aan. Dat is misschien wat beledigend voor Klaus. Maar hij heeft gelijk als hij zegt dat de afstand tussen het Europees Parlement en de burger te groot is.

„Kijk naar de VS, waar met Obama is gekozen voor de meest verbazingwekkende maatschappelijke vernieuwing. Ik ben niet zo naïef dat ik de voorzitter van het Europees Parlement wil vergelijken met de president van de Verenigde Staten. Maar de burger kan niet stemmen voor een voorzitter van de Europese Commissie. Niet voor de voorzitter van de Europese Raad. De enige plek in Europa waar je een dergelijk debat kunt hebben, is het Europees Parlement.”

Het hardnekkige gerucht gaat dat sociaal-democraten en christen-democraten onderling al een deal hebben gesloten. De Poolse christen-democraat Jerzy Buzek en de Duitse sociaal-democraat Martin Schulz zouden allebei tweeënhalf jaar voorzitter worden.

„Ik geloof dat die deal bestaat in de hoofden van twee of drie mensen aan de top van die groepen. Maar ik betwijfel of hij standhoudt.”

Wat als niemand het tegen u wil opnemen? Dan is er geen race.

„Dat risico neem ik. Ik denk dat ik, door te laten zien dat een open debat mogelijk is, mijn kans vergroot om verkozen te raken. Zelfs als er een deal is tussen socialisten en christen-democraten zal ik proberen die te breken.”

Het Europees Parlement wordt doorgaans niet gezien als de machtigste instelling in Brussel. „Ik heb iemand het wel eens horen omschrijven als een Mickey Mouse-parlement”, zegt Graham Watson. Het is waar, zegt hij ook, dat politieke partijen niet altijd hun beste mensen naar Brussel sturen. „Toen ik hier in 1994 kwam, was het Parlement voor de meeste mensen een comfortabel verzorgingshuis na een lange carrière in de nationale politiek.”

Maar dat is veranderd. „In 1994 zag twintig procent van de parlementariërs dit huis als een interessante plaats om carrière te maken. Hun aandeel is sindsdien gegroeid. En bij de verkiezingen van dit jaar zullen we voor het eerste een kritische massa van meer dan de helft bereiken, denk ik.”

Volgens Watson ís het Europees Parlement al de machtigste Europese instelling, al beseffen veel van zijn collega’s dat niet. „De Europese Commissie heeft op papier meer macht. Maar zij is onder de laatste voorzitters – Jacques Santer, Romano Prodi en José Manuel Barroso – genoegen gaan nemen met de rol van uitvoerder.”

En de Europese Raad, het overleg van staatshoofden en regeringsleiders? „Die heeft theoretisch óók meer macht, maar in de praktijk valt dat tegen, om twee redenen. Het voorzitterschap, dat elk half jaar roteert. En de moeilijkheid om onder 27 leden overeenstemming te bereiken. Blijft over het Europees Parlement, dat op papier minder macht heeft, maar gewend is compromissen te sluiten waarmee 27 landen kunnen leven.”

Noemt u eens een voorbeeld uit de afgelopen vijf jaar?

„Kijk naar de dienstenrichtlijn, naar Reach, de wet voor chemische stoffen, en naar veel wetgeving voor telecommunicatie en transport. De fundamentele overeenkomsten zijn hier gesloten. De Raad heeft die daarna overgenomen.”

Wat zou u de komende jaren als voorzitter willen doen?

„Het lastige is dat ik twee campagnes moet voeren. Eén voor de parlementariërs, die de nieuwe voorzitter moeten kiezen. Die gaat erover hoe het Parlement transparanter en efficiënter moet worden. Maar dat interesseert gewone mensen niet.

„Een tweede campagne voer ik voor het publiek. En dan kom je al snel uit op de globaliseringsagenda. De grootste uitdagingen waarmee mensen te maken hebben, in welk land dan ook, zijn uitdagingen op een supranationaal niveau: klimaatverandering, energie, migratie, terrorisme. Ook voor de economische crisis hebben we een gecoördineerde aanpak nodig. De EU kan niet het volledige antwoord geven, maar wel veruit het meest effectieve. We hebben nu eenmaal geen effectief functionerende VN. De meeste burgers zijn zich daarvan bewust.”

Maar burgers wenden zich ook in toenemende mate tot eurosceptische politici. Veel zittende Europarlementariërs zijn daar als de dood voor.

„Dat klopt, al weet ik niet of die angst terecht is. Maar het doet één ding. Parlementariërs moeten op hun tenen lopen om Europa te verdedigen. Dat is niet helemaal verkeerd. We waren heel lui geworden. We waren ervan uitgegaan dat de redenen waarom mensen voor Europa stemden altijd geldig zouden zijn. We gingen ervan uit dat mensen het gevoel hadden dat 60 jaar vrede belangrijk was. Dat ís het natuurlijk ook. Maar de meeste mensen kunnen zich de Tweede Wereldoorlog niet meer herinneren.”

Hoe denkt u Europa te gaan verdedigen?

„Eén van mijn prioriteiten is om Euronews de status te geven van publieke omroep in elk land van de EU. Er zijn landen waar Euronews niet te ontvangen is via de kabel omdat het die status niet heeft. Terwijl het behoorlijk goed is, beter dan CNN.”

Geert Wilders zal zeggen: nog meer belastinggeld om jullie boodschap te verkondigen.

„Het gaat er niet om een bepaalde boodschap uit te dragen. Het gaat er om een publiek forum te creëren voor informatie en debat. Een publiek forum dat nationale omroepen vaak niet verschaffen.

„We hebben nu een Europese democratie, maar geen Europese demos, geen publieke ruimte. Daarom hoop ik ook dat we de volgende keer, in 2014, een deel van de parlementariërs – vijf of tien procent – kunnen kiezen via een transnationale, Europese lijst. Dan worden partijen gedwongen over gemeenschappelijke oplossingen voor problemen te praten.”

Je kunt mensen niet dwingen naar Euronews te kijken.

„Nee, je kunt zorgen dat het beschikbaar is. Maar veel mensen zullen liever naar Friends of naar Sex and the City kijken.”