Hiv verslaat genetische weerstand

Het aids-veroorzakende virus hiv verandert zo snel, dat het nu ook het afweersysteem kan overwinnen van mensen die tot nu toe genetisch redelijk beschermd waren tegen aids.

De hiv-varianten die ook zonder medicijngebruik pas na jaren aids veroorzaken, zullen hierdoor verdwijnen. Een ander gevolg van de aanpassing is dat een hiv-vaccin – mocht dat er ooit komen – waarschijnlijk om de paar jaar moet worden aangepast om ‘ontsnappen’ van het virus aan de afweer te verhinderen.

Dat schrijven ruim 40 onderzoekers uit 10 landen in Europa, Azië, Afrika, Amerika en Australië vandaag in een gezamenlijk artikel in het wetenschappelijke tijdschrift Nature. Zij onderzochten bij ruim 2875 met hiv geïnfecteerde mensen de genetische kenmerken van het zogenaamde HLA-systeem. Het HLA-systeem kent zoveel genetische variatie dat iedere mens een iets anders gerichte afweer heeft. Daardoor zal er waarschijnlijk nooit een virus ontstaan waar alle mensen dood aan gaan.

De deelnemende proefpersonen waren vaak al jarenlang met hiv besmet. In de opeenvolgende generaties van het virus die in hun lichaam groeiden, kregen daardoor vaak mutaties de overhand die beter bestand zijn tegen de kenmerken van hun HLA-afweersysteem. De beperkte verzameling HLA-kenmerken die de weerstand tegen hiv sterk maken, komt ook bij andere mensen voor. Die worden gevoeliger voor een besmetting met een ‘aangepast’ virus.

Het onderzoek is gedaan in negen over de hele wereld verspreide patiëntengroepen. De onderzoekers bepaalden met genetische analyses of het virus zich aanpast aan individuele afweersystemen. Dat was vaak het geval. In Japan bijvoorbeeld komt het beschermende type HLA-B*51 veel voor. In Afrika is dat kenmerk zeldzaam. Die genetische eigenschap zorgt ervoor dat iemand vaak decennialang hiv-besmet kan zijn zonder aids te krijgen. Hiv kan echter met één specifieke mutatie ontsnappen aan HLA-B*51. Die mutatie zorgt er nu in Japan voor dat het beschermende effect van HLA-B*51 aan het verdwijnen is.