Dat Barroso komt opdagen is bijzonder

Nu Frankrijk voorzitter-af is, leeft de Europese Commissie op. Ze doet zelfs omstreden voorstellen, als internationaal toezicht op banken en regels voor steun aan autofabrikanten.

De Europese Commissie, die zich in veler ogen tot nog toe passief heeft opgesteld tijdens de economische crisis, begint weer enig initiatief te tonen.

Gisteren lanceerde zij op één dag drie plannen waarvan niemand weet of de 27 EU-landen die zullen accepteren. Eén roept op om het toezicht op grensoverschrijdende banken en verzekeraars centraler, meer Europees te regelen. Het tweede vertelt lidstaten wat ze wel en vooral níet mogen doen als ze de noodlijdende auto-industrie te hulp schieten. Het derde dient als richtsnoer voor regeringen die banken helpen of dwingen zich te ontdoen van zogeheten giftige beleggingen.

Alle drie onderwerpen zijn omstreden: EU-landen hebben er verschillende meningen over en de ‘coalities’ van voor- en tegenstanders verschillen per onderwerp. Sommige landen probeerden van die onduidelijkheid te profiteren door de Commissie onder druk te zetten, om de voorstellen in hun richting te buigen.

Anders dan de afgelopen maanden, toen Commissievoorzitter José Manuel Barroso vaak zei dat het „geen zin heeft om ons belachelijk te maken met de publicatie van plannen als de lidstaten er toch niets mee doen”, gaven de eurocommissarissen ditmaal blijk van enig gezag en strijdlust.

Zo zei Neelie Kroes (Mededinging) over het isoleren van besmette activa bij banken: „Afgelopen maanden vroeg iedereen steeds: Waar is de Commissie? Ook de ministers van Financiën. Nou, hier zijn we en geef ons niet de schuld omdat we hierover initiatief ontplooien.” Kroes moet zorgen dat de Europese staatssteunregels, het fundament van de interne markt, overeind blijven. Nu zes regeringen autofabrikanten willen helpen, heeft zij met collega Günter Verheugen een lijst ‘do’s en don’ts’ gemaakt. Regeringen mogen geld steken in innovatieprojecten, training of milieuvriendelijke programma’s zoals inruilpremies voor oude auto’s tegen schonere modellen. Ze mogen níet fabrikanten dwingen de productie of werkgelegenheid in eigen land voorrang te geven. Kroes dwong Frankrijk zo’n eis in te trekken: „Niemand kan de internemarktregels schenden.”

Daarna introduceerde Barroso Jacques de Larosière, éminence grise uit de Frans-Europese bankwereld, die met onder meer voormalig minister Onno Ruding een rapport opstelde over toezicht op grensoverschrijdende financiële instellingen. De conclusie is dat nationale toezichthouders hun macht behouden. Maar bij de supervisie van de 45 internationale conglomeraten die 70 procent van het Europese bankverkeer doen, moeten zij een soort Europese toezichthouder boven zich krijgen. Deze instantie moet garanderen dat zij beter informatie uitwisselen, en bemiddelt bij geschillen.

Ook dit onderwerp is politiek geladen. Politici debatteren fel over de zeggenschap van ‘thuislanden’ en ‘gastlanden’ over de boedel van imploderende banken en verzekeraars. Vooral Groot-Brittannië is huiverig voor meer supervisie. Barroso zei dat Commissie en lidstaten nog over het rapport moeten beslissen. Maar: hij prees De Larosière. Dat noemen ingewijden tekenend. „Sommige landen willen geen Europese supervisie”, zegt een hoge functionaris. „Anderen willen dit voor banken, maar niet voor verzekeraars. Of andersom. Tricky business. De ‘oude’ Barroso was, denk ik, niet eens verschenen.”

Daarmee bedoelt hij de Commissievoorzitter die tijdens het Franse voorzitterschap vrijwel alles deed wat president Sarkozy hem influisterde, en controverse vermeed. Andere landen verweten Barroso dat hij te weinig ruggengraat had om Europese (hún) belangen te verdedigen; veel Commissiefunctionarissen raakten ontgoocheld. Barroso zou Franse steun willen voor zijn tweede termijn. Nu Tsjechië EU-voorzitter is en Sarkozy Barroso schoffeert, zou de Portugees zich vrijer voelen.

Daardoor kan de Commissie weer doen waarvoor ze in het leven is geroepen: initiatief nemen. Gisteravond hebben zelfs socialistische europarlementariërs, die Barroso al maanden verwijten dat hij Europese banksupervisie tegenhoudt, dit verwelkomd: ze omarmden De Larosières rapport meteen.

Velen vinden het tijd dat de Commissie de rol van ‘onafhankelijk scheidsrechter’ weer oppakt en tussen grote landen springt, die twisten over protectionisme, werkgelegenheid en het aantal nullen in elkaars herstelplan. Ook is er de laatste maanden een race om Europees leiderschap ontstaan – binnen de G20 en de eurogroep – waarin kleinere landen nauwelijks gehoord worden. „Als de Commissie weer initiatief toont, en nee zegt als landen over de schreef gaan, worden die centrifugale krachten misschien ingetoomd”, zegt een hoge functionaris. Barroso zou met name Kroes en Joaquín Almunia (Monetaire Zaken) meer ruimte laten dan voorheen.

Het derde plan van de Commissie zit ook in het oog van deze storm. Spoedig blijkt welke banken de recessie overleven. Alleen door besmette activa op te ruimen, kunnen zij weer normaal functioneren. Duitsland en Frankrijk willen deze activa in een zogenoemde bad bank stoppen. Aan deze operatie moeten volgens hen óók gezonde banken meedoen. Andere landen willen good banks oprichten of garantiesystemen invoeren. Commissiefunctionarissen verzekeren dat Berlijn en Londen „fenomenale” druk hebben uitgeoefend op Kroes en Almunia om het opruimen van deze activa voor alle banken verplicht te maken. Zij kregen hun zin niet. Wellicht is ook dat een teken aan de wand.