Alweer de stad van verziekte verhoudingen

Burgemeester Hulman is op een haar na weg, maar de problemen in Den Helder zijn daarmee nog niet verdwenen. De wethouders leggen kritiek op hun functioneren terzijde.

Eén voor één knielen de cameramensen en de fotografen vlak voor Stefan Hulman in de raadszaal van Den Helder. Ze richten hun camera's, zoomen in en houden de focus scherp, minutenlang. Uiterlijk onbewogen staart Hulman voor zich uit. Zijn vriendin zit naast hem.

De burgemeester van Den Helder kon de zaal pas later gisteravond verlaten, nadat hij een verklaring had afgelegd. Hij zei dat hij „liever verantwoording had afgelegd in uw raad”, maar dat voor die raad al vaststaat dat hij weg moet. Dat „verdriet” hem. Maar hij is bereid mee te werken aan de oplossing die de commissaris van de koningin in Noord-Holland, Harry Borghouts, heeft bedacht.

Die oplossing bestaat eruit dat de burgemeester zelf weggaat, geen juridische procedures tegen de gemeente start en niet vraagt om wachtgeld. In ruil daarvoor koopt de gemeente zijn huis.

Dat wil een meerderheid van de gemeenteraad ook, onder voorwaarden. De gemeente moet niet méér voor het huis betalen dan een marktconforme prijs die door drie taxateurs moet worden vastgesteld. „Het mag geen cadeau lijken”, concludeert Rachel Post van oppositiepartij SP. Zij vindt het wel een cadeau, net als de woonvergoeding van 3.200 euro per maand die de wethouders in december aan Hulman wilden geven. De wethouders (PvdA, VVD en CDA) kwamen op dat voorstel terug omdat Hulman hen onvolledig zou hebben geïnformeerd over zijn inkomsten. Binnen twee weken moet het college een financieel voorstel voor de aankoop van het huis presenteren.

De oppositiepartijen in de gemeenteraad hadden veel kritiek op de wethouders, die zich daar niet al te veel van leken aan te trekken. Dat kon ook omdat coalitiepartner PvdA al dagen voor de raadsvergadering had laten weten dat de wethouders op steun konden rekenen vanuit de eigen fracties in de raad. „Wij zijn hier niet zo duaal”, zei fractievoorzitter Theo Rijnten van de PvdA eerder over de politiek in Den Helder. In een volledig dualistisch systeem opereren raad en wethouders van dezelfde partij onafhankelijk van elkaar. De bedoeling daarvan is dat de raad door die afstand het college beter kan controleren. Maar in Den Helder vergaderen de PvdA-wethouders gewoon mee met de fractie.

De wethouders en hun partijen in de raad houden nu „heel krampachtig elkaars handje vast”, zegt politicoloog Marcel Boogers van de Universiteit van Tilburg. Hij vindt dat de politieke geloofwaardigheid van de wethouders is geschaad. „Ze hebben erg overhaast besloten de burgemeester te steunen en zijn snel op hun schreden teruggekeerd toen daarover maatschappelijke commotie ontstond.” Het vrijgeven van declaraties van Hulman ziet hij als „een laatste poging hem zwart te maken.” Want, zegt Boogers, je kunt van alles van die bonnen vinden, maar ze zijn wel goedgekeurd binnen de gemeente.

Aan het einde van de avond, na twaalven, wordt het onverwacht toch nog een beetje spannend binnen de coalitie. Raadslid Jan Roelofsen van coalitiepartij VVD zegt dat hij een motie van wantrouwen tegen de wethouders niet zal steunen, omdat die nog niet besproken is in zijn eigen fractie. Maar hij ergert zich wel aan „de arrogante houding” van de wethouders. Zijn collega-raadslid Ton van der Schans vult hem aan. „Vooral de VVD-wethouders.” De wethouders denken er niet over af te treden, blijkt uit de bijdrage van de wethouder van financiën, Bernard Fritzsche. Hij wil het oordeel van de kiezer afwachten bij de gemeenteraadsverkiezingen in maart volgend jaar.

Den Helder wordt „geteisterd door bestuurscrises”, zegt Marcel Boogers. Dat komt volgens hem doordat de gemeente een erg in zichzelf gekeerde bestuurscultuur heeft, mede veroorzaakt door de afgelegen ligging. Boogers was in 2004 betrokken bij onderzoek van hoogleraar bestuurskunde Pieter Tops naar de bestuurscultuur in Den Helder. Uit dat onderzoek kwam naar voren dat er sprake was van ‘structureel verstoorde en verziekte verhoudingen’.

Dat rapport heeft nog niet geholpen, concludeert Boogers, want dit is al de tweede bestuurscrisis sinds de publicatie ervan. In 2005 stapte het hele college in Den Helder op na onenigheid over attractiepark Cape Holland en moest burgemeester Staatsen vertrekken. Hij liet bij zijn vertrek blijken hoe moeilijk het was om boven de politieke cultuur in Den Helder uit te stijgen. „Ik dreig dingen gewoon te gaan vinden die elders onacceptabel zijn.”