Vergeet in de crisis de zzp?ers niet

De regering springt niet bij nu zelfstandigen in financiële problemen komen.

Maar niets doen kan ook niet. Geef zzp’ers toegang tot collectieve verzekeringen.

Het wordt een flinke recessie. Hoe flink kan geen econoom voorspellen, maar zeker is wel dat veel werkenden en gepensioneerden het in hun portemonnee zullen merken. Dat periodiekje of die loonstijging komt er niet meer automatisch bij en indexatie van de pensioenen kunnen we voorlopig wel op onze buik schrijven.

Maar hoe zit dat met de zelfstandigen, de zzp’ers? Bijna een miljoen mensen in Nederland verdient de kost zonder baas, zonder CAO en bouwt niet automatisch pensioen op. Ze zijn aan zichzelf en de wereldmarkt overgeleverd.

Voor zelfstandigen in de bouw en in de zorg zal de recessie meevallen. In de zorg is er een tekort aan arbeidskrachten en als de stimuleringsplannen voor de woningbouw en het energiezuiniger maken van gebouwen doorgaan, zullen ook de zelfstandige bouwvakkers wel aan hun opdrachten komen. Voor zelfstandigen in de creatieve sector is dat anders. Bedrijven en consumenten zullen het eerst bezuinigen op ‘luxe’ diensten en producten, zoals reclame, kunst en een nieuwe vormgeving van de website.

Anders dan voor werknemers zal de overheid niet bijspringen om hen te helpen. De werktijdverkorting is voor werknemers in vaste dienst bij bedrijven die te maken hebben met acute vraaguitval. Als je met een vast contract alsnog ontslagen wordt, heb je meestal recht op een WW-uitkering. Voor zzp’ers is er de bijstand, maar dan moeten ze wel eerst het eigen vermogen en het eventuele koophuis opeten. Dan zijn er nog zzp’ers die ziek worden en niet verzekerd zijn voor arbeidsongeschiktheid. Zij zijn aangewezen zijn op individuele en dus dure pensioenregelingen.

Zou dat anders moeten? Moeten we, gezien het grote aantal zelfstandigen de verzorgingsstaat en alle zekerheden die ze regelt meer openstellen voor deze groep werkenden? Dat hangt er van af.

De meeste zelfstandigen hadden nou juist geen zin in de iets te warme deken van de verzorgingsstaat, en regelen hun zekerheden liever zelf. Kom bij hen alsjeblieft niet aan met nieuwe verplichte verzekeringen of pensioenen. Werkloosheidsverzekeringen sluit bijna geen enkele zelfstandige af, je kunt immers niet werkloos worden, hooguit failliet gaan als je geen opdrachten meer verwerft. En sparen voor de oude dag via een pensioenregeling is ook niet al te aantrekkelijk, zeker niet als je het via beleggingsverzekeringen doet. Die zijn nu namelijk niks meer waard.

Niets doen dan maar? Dat is ook de vraag. Als de trend doorzet, en meer mensen als zelfstandige de kost verdienen, dan is het de vraag of de zekerheden van de verzorgingsstaat nog wel houdbaar zijn. Het is overigens niet raar om te denken dat er na de recessie meer zelfstandigen komen: de ontslagen werknemers, meestal zonder sterke positie op de arbeidsmarkt, die geen recht meer hebben op de WW, en hoe dan ook zelf de kost moeten verdienen. Ik denk dan aan allochtonen, oudere werknemers en mensen die niet of nauwelijks een vast contract kunnen krijgen, omdat ze een lage opleiding hebben. Precies omdat de arbeidsmarkt zo hard kan zijn voor mensen die niet jong, wit en hoogopgeleid zijn, krijg je dan een echte tweedeling tussen werkenden, tussen degenen die alle risico’s zelf dragen en flexibel over de arbeidsmarkt bewegen, al dan niet vrijwillig, en de werknemers die alle bescherming krijgen.

Volgens mij moeten we nadenken of zelfstandigen vrijwillig moeten kunnen deelnemen aan collectieve verzekeringen, hetgeen nu niet mogelijk is. Het grote voordeel van samen risico’s delen is immers dat de premies laag kunnen zijn. Met zijn duizenden het risico delen dat er twee mensen kanker krijgen of van de trap vallen is goedkoper dan in je eentje dat risico afdekken. Met zijn duizenden het risico afdekken dat iemand honderd wordt en 35 jaar pensioen mag genieten is goedkoper dan dat ‘lang leven risico’ in je eentje proberen te verzekeren. Als zelfstandigen mogen meedoen met dit soort regelingen, maak je de verzorgingsstaat robuuster en klaar voor de werkenden van de 21ste eeuw. Onze generatie is namelijk niet meer een leven lang in loondienst en heeft geen baan voor het leven meer. Onze generatie werkt nu eens voor een baas, dan voor zichzelf, dan weer parttime voor een baas. Dat is de realiteit voor bijna iedereen onder de veertig.

Mei Li Vos is Tweede Kamerlid voor de PvdA en mede-oprichter van Alternatief voor Vakbond.