Obama grijpt de recessie aan voor majeure hervormingen

Obama zette gisteren in het Congres zijn ambitieuze hervormingsagenda uiteen. Het politieke klimaat voor de president blijft gunstig.

Barack Obama loodste in zijn eerste maand het grootste economische stimuleringsprogramma uit de geschiedenis door het Congres – en dat was nog maar het begin.

Zijn verregaande ambities maakte hij vannacht duidelijk in zijn eerste toespraak voor het Congres. Obama vertelde dat hij komend jaar al het ziektekostenstelsel wil hervormen, dat het onderwijsstelsel wordt herzien en dat hij een nieuw energiebeleid zal introduceren, waaronder een systeem voor de handel in broeikasgassen.

Tussendoor bevestigde de president dat er extra geld nodig is om de banken te redden. Hij zette zich in populistische termen af tegen bankpresidenten „met hun privévliegtuigen”, maar „in tijden van crisis kunnen wij niet regeren op basis van woede”.

Het overeind houden van banken is noodzakelijk „omdat de consequenties van niets doen ernstiger zijn”, zei Obama. Vertegenwoordigers van zijn regering zinspeelden er al op dat de staat een belang van 40 procent in Citibank neemt, Amerika’s grootste bank.

De toespraak was Obama’s eerste, officieuze, State of the Union, het Amerikaanse equivalent van de Troonrede. Formeel was zijn inauguratietoespraak dit al, maar Obama wilde net als zijn meeste voorgangers ook de verzamelde vergadering van de Senaat en het Huis van Afgevaardigden toespreken.

Uit peilingen blijkt dat Obama en de Democraten in het Congres de eerste maand van het nieuwe presidentschap voortreffelijk hebben doorstaan. Het politieke klimaat voor Obama’s hervormingsagenda is onverminderd gunstig.

Vervolg Obama: pagina 5

Obama praat land moed in met boodschap van hoop

Het vertrouwen in president Obama daalde, volgens de peilingen, licht, maar blijft niettemin hoog. Dit terwijl ook Democraten in het Congres voor het eerst in jaren kunnen rekenen op groeiende waardering. Ongeveer de helft van de bevolking heeft vertrouwen in hen. Republikeinen blijven daar ver bij achter.

De president, die afgelopen maand de ernst van de economische neergang gebruikte om zijn stimuleringsprogramma door het Congres te krijgen, legde gisteren de nadruk op het Amerikaanse vermogen om crises te doorstaan. „Wij zullen er bovenop komen”, luidde de oneliner voor het televisienieuws en het internetpubliek.

De voorzitter van het stelsel van centrale banken (Fed), Ben Bernanke, zei gisteren dat er „een gerede kans” bestaat dat de economie zich in 2010 herstelt. Een herstel dat voor Obama noodzakelijk is om zijn hervormingsprogramma’s voor de zorg, het onderwijs en de energiesector kans van slagen te geven.

Om het zelfvertrouwen op te vijzelen maakte Obama opnieuw gebruik van een succesvol campagnethema – hoop. Hij vertelde het verhaal van een zwart meisje uit South Carolina dat het Congres vorig jaar schreef over de verwaarloosde staat van haar school.

Ondanks de afbladderende verf en lekkende plafonds bleven zij en haar medeleerlingen uitkijken naar een toekomst als jurist, arts of Congreslid. „Wij geven niet op”, had het meisje geschreven – en voor de gelegenheid zat ze gisteren met haar moeder in de loge van het Congres, naast first lady Michelle Obama.

Obama’s toespraak was mede bedoeld om de aandacht weg te nemen van het recordtekort, dat donderdag officieel bekend wordt als Obama zijn eerste begroting presenteert. De president erft dit jaar een begrotingstekort van meer dan 1 biljoen dollar van zijn voorganger George W. Bush, en voegt daar zelf (eenmalige) stimuleringsuitgaven van 800 miljard dollar in twee jaar aan toe.

Toch herhaalde hij gisteren dat hij het tekort over vier jaar teruggebracht wil hebben tot de helft van het huidige niveau.

Hoe hij dat wil doen, bleef ongewis. Wel noemde hij hervorming van het ziektekostenstelsel als middel om de federale uitgaven terug te dringen.

Zijn begrotingsdirecteur Peter Orszag wijst al jaren op deze mogelijkheid. Volgens hem is een algemene verzekering tegen ziektekosten de beste manier om de scherpe stijging van ziektepremies tegen te gaan en dus loonkosten te matigen – en zo ook de federale uitgaven terug te dringen.

Of dat zo uitpakt, is voor discussie vatbaar. Maar gisteren werd duidelijk hoe Obama de algemene ziektekostenverzekering, al jaren een splijtzwam in de Amerikaanse politiek, de komende tijd denkt te verkopen: als bezuiniging.

En het klimaat is ook hier erg gunstig voor de president. Zelfs grote bedrijven als Wal-Mart en veel verzekeraars vragen om het soort stelselhervorming dat de president voorstaat.

Het politieke belang is enorm. Als het project slaagt zou dat voor de middenklasse een financiële verlichting betekenen die Democraten vele jaren electoraal voordeel kan opleveren. Het is precies de reden dat Republikeinen telkens alles uit de kast halen om een dergelijk plan te torpederen.

Bovendien zou Obama er de eerste president sinds Lyndon Johnson (1963-1969) mee worden die een grootschalige sociale hervorming weet door te voeren.

Obama doorsneed zijn eerste ‘State of the Union’ verder met subtiele cultuurkritiek. Ook in dat opzicht is hij een drastische verandering na Bush. Hij illustreerde zijn weerzin tegen de bestuursvoorzitters van Wall Street door het verhaal van een bankdirecteur uit Miami te vertellen.

De man had zijn bonus van 60 miljoen dollar verdeeld onder zijn personeel – 399 werknemers en 72 gepensioneerden. Hij gaf er geen ruchtbaarheid aan, maar toen het verhaal uitlekte zei de bankier: „Ik kende sommige van deze mensen sinds mijn zevende. Het voelde niet goed dat ik het geld zelf kreeg.”

Eerder in zijn toespraak plaatste Obama het verhaal in perspectief: „We hebben een tijdperk achter de rug waar snelle winsten ten onrechte hoger werden aangeslagen dan succes op de lange termijn. (…) Een overschot werd een excuus om vermogen naar de rijken te sluizen, in plaats van te investeren in onze toekomst.”

De toespraken van Obama en Jindal en de reacties erop via het blog: nrc.nl/obama