Een 'podium' om te mijden

Als je één keer over het Schouwburgplein in Rotterdam hebt gelopen wil je er nooit meer op. Opmerkelijk dat de ontwerper van dat mislukte plein het nu mag omtoveren tot ontmoetingsplek.

Sfeerloos, afzichtelijk en gevaarlijk bovendien. Zeker voor vrouwen met hoge hakken, gelet op de verraderlijke spleten in de toch al spekgladde houten ondergrond.

Vraag de gemiddelde Rotterdammer naar het lelijkste plein in zijn stad en de kans is groot dat de naam Schouwburgplein valt. Met alle bijbehorende negatieve kwalificaties van dien. Het is doods en desolaat: een plek, kortom, om te mijden. Een plek ook die onbedoeld symbool staat voor de inferieure buitenruimte die Rotterdam ‘rijk’ is.

Het opgehoogde ‘stadspodium’ in het centrum van de stad, ingeklemd tussen De Doelen, de Stadsschouwburg en bioscoop Pathé, roept al jaren weerstand op. Een jaar geleden lanceerde Leefbaar Rotterdam een initiatiefvoorstel, met de veelzeggende ondertitel Laatste kans of volbouwen? Raadslid Frans van der Hilst pleitte daarin voor drastische maatregelen. Zo zouden het fietspad en de parkeerplekken plaats moeten maken voor terrassen, en zouden de omliggende instellingen gedwongen moeten worden om culturele activiteiten te organiseren op het plein. „Een toplocatie, maar het bruist niet”, verzuchtte hij meer dan eens.

In oktober volgde een debat, met zowel omwonenden als betrokken ondernemers en instellingen. Wat bleek? Zo bar en boos was het niet gesteld met het Schouwburgplein. Het waren vooral de media die een afschrikwekkend beeld schetsten van wat ooit bedoeld was als de Rotterdamse equivalent van het Vrijthof in Maastricht.

‘Verblijvers’ waren aanzienlijk positiever over het plein dan ‘passanten’, concludeerde stadssocioloog Thadeus Müller op basis van 120 interviews en 80 uur observatie. Zo blijken jongeren trotser op het plein dan ouderen, voor wie de veertig centimeter hoge ‘ijsbaan’ simpelweg te gevaarlijk is. „De beleving [..] is in belangrijke mate afhankelijk van drukte”, constateerde Müller. Uitgerekend die „kritische massa” ontbreekt op het plein met zijn karakteristieke lantaarnpalen in de vorm van hijskranen.

Dat het Schouwburgplein niet functioneert als de gedroomde ‘stadsoase’, is inmiddels ook doorgedrongen tot het stadhuis. Wethouder Lucas Bolsius (financiën en buitenruimte, CDA) kondigde begin deze maand een opknapbeurt aan, ter waarde van 3,1 miljoen euro. Terrassen, bomen en banken moeten het plein omtoveren tot een centrale ontmoetingsplaats. Verder wordt de glibberige deklaag aangepakt, en het culturele aanbod uitgebreid. Nog dit voorjaar buigt de gemeenteraad zich over het voorstel.

Opmerkelijk is de keuze voor de architect, want dat is dezelfde die het heringerichte maar mislukte plein in 1996 opleverde: Adriaan Geuze. „Ook hij beseft dat zijn oorspronkelijke ideeën niet uit de verf zijn gekomen”, zegt Bolsius.

De landschapsarchitect krijgt dus een herkansing. Geuze zal vooral hopen dat de bouwplannen voor de zogeheten Calypsolocatie (70 meter hoog) van tafel gaan. Omwonenden claimen al jaren dat deze ‘woonkolos’ het stadsplein letterlijk in de schaduw zal stellen. Eind maart velt de rechter daarover het definitieve oordeel. Of biedt de kredietcrisis hier uitkomst?

Mark Hoogstad