Blanke boeren in Zimbabwe blijven doelwit

Tientallen boeren zijn van hun land gegooid sinds in Zimbabwe de macht wordt gedeeld. De vrees is dat de oude machtselite de nieuwe coalitie wil torpederen.

Zimbabwe wordt nu officieel geregeerd door een coalitie, maar de machtskliek rond president Robert Mugabe is niet gestopt met een van de meest beruchte praktijken uit de dagen dat de partij Zanu-PF alleen heerste. Sinds de coalitie bijna twee weken geleden van start ging, zijn circa honderd blanke boeren van hun land verjaagd, aldus de Commercial Farmers Union (CFU), een organisatie van Zimbabweaanse boeren.

Ten minste 77 boerderijen zijn de afgelopen dagen bezet, aldus Trevor Gifford, voorzitter van de CFU. Gifford zegt dat de onteigeningen uitgevoerd worden door politieagenten, soldaten, medewerkers van de centrale bank en zelfs parlementariërs van Zanu-PF. Sommige boeren, die protest hebben aangetekend, zijn inmiddels weer terug op hun boerderij.

De CFU vermoedt dat het begin van de jongste ronde niet toevallig samenviel met de installatie van de langverwachte coalitie in Zimbabwe. „Dit wordt gedaan door leden van de oude garde binnen Zanu-PF die tegen de overgang naar een nieuwe eenheidsregering is”, zei Gifford tegen de BBC.

Robert Mugabe gaf in 2000 het startschot voor de gewelddadige landinvasies. Mugabe noemde ze een historische correctie tegenover de ‘koloniale’ blanken, die eerder grond hadden afgepakt van de Zimbabweanen. Meer dan 4.000 van de 4.500 boeren zijn sindsdien hun bezit kwijtgeraakt.

De onteigeningen droegen ertoe bij dat Zimbabwe van de ‘broodmand’ van Afrika veranderde in een hongerend land. Volgens de Verenigde Naties zijn 7 miljoen van de 12 miljoen Zimbabweanen nu aangewezen op buitenlandse voedselhulp.

De vraag is of de bezette boerderijen productief blijven, of dat zij nu tot stilstand zullen komen. In het verleden wezen personen binnen de elite, nadat zij zich een boerderij hadden toegeëigend, vaak een manager met verstand van landbouw aan om de boel draaiende te houden. „Gezien de steeds diepere armoede in Zimbabwe en het gebrek aan vreemde valuta kun je je afvragen of dat nog steeds lukt”, zegt Adrienne LeBas, Zimbabwe-expert aan de universiteit van Oxford. „Waar kopen de nieuwe bezitters nu de benodigde zaden, kunstmest en ploegen?”

Dat sommige boeren inmiddels weer mogen terugkeren naar hun grond, mag verwarrend lijken, maar nieuw is het niet. In de voorgaande jaren werden boeren vaak, met volkomen veronachtzaming van de wet, van hun land gegooid. Soms mochten zij terugkeren nadat het Hooggerechtshof de onteigening onwettig had genoemd.

De jongste acties leveren een nieuw politiek probleem op voor de MDC, de voormalige oppositiepartij die nu in de coalitie met Zanu-PF zit. De partij van premier Morgan Tsvangirai, die financiële steun ontving van blanke boeren, staat onder grote druk om de problemen in Zimbabwe op te lossen. Tegenwerking van de oude machthebbers dreigt dat echter onmogelijk te maken. De ministeries van Landbouw en Justitie, verantwoordelijk voor de onteigeningen, zijn in handen van Zanu-PF gebleven.

Eerder al accepteerde de MDC dat een reeks oppositieactivisten om onduidelijke redenen in de cel moest blijven terwijl de coalitie geïnstalleerd werd. Op de dag van de beëdiging van de ministers, 13 februari, werd bovendien Roy Bennett gearresteerd, door de MDC naar voren geschoven als staatssecretaris van – uitgerekend – Landbouw. Bennett – een voormalige boer – zit nog steeds vast, op beschuldiging van terrorisme. Een rechter besliste gisteren dat Bennett op borgtocht mag worden vrijgelaten, maar hij bepaalde tevens dat de aanklager een week de tijd krijgt om tegen deze beslissing in beroep te gaan. Bennett blijft dus gewoon vastzitten.

De MDC heeft de jongste ontwikkeling wel veroordeeld. „Wij geloven niet in verstoringen”, verklaarde Nelson Chamisa, de woordvoerder van de MDC die nu minister voor Informatie is. Chamisa noemt de onteigeningen „pogingen om op onrechtmatige wijze individuen te verrijken terwijl het duidelijk is dat we ons moeten richten op wederopbouw en stabilisering”. Bennetts echtgenote zei eerder al dat de MDC uit protest tegen de arrestatie van haar man uit de coalitie zou moeten stappen – een sentiment dat mogelijk meer Zimbabweanen zal bevangen als Zanu-PF verder gaat met het traineren van de samenwerking.

Onder de nu getroffen boeren zijn boeren die tot een groep van ruim zeventig man behoren die eind vorig jaar protest aantekende bij SADC, de organisatie van landen in zuidelijk Afrika. Het tribunaal van SADC noemde de onteigeningen onrechtmatig, maar de oude machthebbers in Zimbabwe trekken zich daar niets van aan.