Herkansing voor het Amerikaanse model

Er wordt dezer dagen veel gepraat over de aanjagende rol van de media bij de perceptie van een economische crisis die nog weinig Nederlanders aan den lijve ervaren. Vrijdag vond bijvoorbeeld voormalig Robeco-topman Jaap van Duijn in De leugen regeert (VARA) dat de door het Centraal Planbureau voorspelde krimp- en werkloosheidscijfers wel met wat meer korreltjes zout gepresenteerd hadden mogen worden.

Zijn „als burger” geventileerde kritiek werd niet helemaal serieus genomen, omdat hij als vertegenwoordiger van de falende financiële sector recht van spreken zou hebben verloren.

Ongeacht de vraag in hoeverre zijn kritiek juist is, die kan onmogelijk gelden voor Tegenlicht. Lang voordat de recessie werd vastgesteld, begon deze VPRO-rubriek al aan de voorbereidingen van de serie De toekomst, waarvan gisteren het zesde en laatste deel werd uitgezonden. Met een knipoog naar een heel ander format heette die aflevering The World’s Next Supermodel. Niet alle afleveringen van Tegenlichts kristallen bol waren even interessant, maar deze laatste zette enkele cruciale economische modellen inzichtelijk tegenover elkaar. Het idee was dat een jury van drie internationale experts (de Amerikanen Amy Chua en Parag Khanna en de Nederlands-Britse Willem Buiter) een keuze moest maken uit het Aziatische, het Braziliaanse en het Europese model. Elk van de drie werd gepitcht, door respectievelijk Kishore Mahbubani uit Singapore, Marcelo Neri van een Braziliaanse denktank en de Nederlandse vicepremier Wouter Bos.

Het Aziatische model werd snel terzijde geschoven, omdat de aanpak in China, India en Japan onderling sterk verschilt. Een autoritair en weinig duurzaam model als het Chinese is alleen zinnig voor landen die een groeisprint doormaken.

De Braziliaanse middenweg tussen markt en staat, met de nadruk op armoedebestrijding, oogstte sympathie, maar niet als universele blauwdruk.

Bos hield een sterk verhaal, vond de jury, maar zijn variant op het Rijnlandse model bevatte nogal wat omissies, zoals een gering vermogen tot het absorberen van immigranten. Het is niet crisisbestendig en ontkent de problemen van een inerte overheid. Buiter noemde het ideaal voor mensen met weinig ambitie en een neiging tot risicovermijding.

Bij de eindstemming koos Khanna voor het Europese model, de andere twee konden geen keuze maken en haalden toch het Amerikaanse model, variant Obama, van stal, ook al hadden de programmamakers dat al bij voorbaat doodverklaard. De jury gaf het een herkansing. Het is na de kredietcrisis te vroeg om Amerika definitief af te schrijven.