Ensemble kan kleiner

Eigentijds Ensemble Ulysses. Gehoord: 23/2 Concertgebouw, Amsterdam. ****

De serie ‘Tijdgenoten’, het paradepaardje van het Concertgebouw op het gebied van de 20ste en 21ste-eeuwse muziek, krijgt last van de bezuinigingen op een aantal ensembles. ASKO/Schönberg halveert het volgende seizoen het aantal concerten van vier tot twee.

Kan het goedkoper? Het Britse Ensemble Ulysses speelde gisteren Weberns bewerking van de Kammersymphonie, op. 9 van Arnold Schönberg. Met dit werk uit 1906, geschreven voor ‘vijftien solo-instrumenten’, begon volgens Reinbert de Leeuw destijds de ensemblecultuur. Schönbergs slimste leerling Webern maakte een bewerking voor slechts vijf instrumenten. Laat niemand verkeerde conclusies trekken, maar Webern slaagde wonderwel. De reductie werkt een dubbelvoudige concentratie in de hand: niet alleen is het notenmateriaal volledig uitgepuurd, met vijf musici kun je ook nog veel hechter en intenser musiceren dan met vijftien. Dat deed het excellent musicerende Ensemble Ulysses met indringende lijnen en een prachtige ensembleklank.

Topniveau was er ook in een vooral door violiste Ulrike-Anima Mathé rauw aangezette L’histoire du soldat van Stravinsky, in een ook al gereduceerde versie voor viool, klarinet en piano.

De veelzijdige Britse componist Thomas Adès knoopt aan bij de traditie, maar gaat onmiskenbaar zijn eigen weg, zoals in de grillige loopjes en abrupte stops van de ‘valse graaf’ en het verslagen zuchten van de koning in ‘The King’s Grief’, beide uit Court Studies. Zijn lollige kant manifesteerde zich in Catch. Een klarinettist doorkruist de zaal en eindigt op het podium.

Het theater werd voortgezet in Vox Balaenae (1971) van de Amerikaan George Crumb. In flets blauw licht en met zwarte maskers op gaven de musici dit onderwatervisioen, geïnspireerd op het gezang van de bultrugwalvis, een droomuitvoering. Echoënde glijers in de cello, glazig dwarrelende pianonootjes en een mysterieus vocaliserende fluit – voortreffelijk door Emily Beynon van het Koninklijk Concertgebouworkest. Aan het slot zonk de muziek in opperste concentratie weg in de stilte.