De verslaafde veelpleger sterft uit

Net als in veel andere landen daalt de criminaliteit in Nederland. Deels dankzij kabinetsbeleid, deels omdat er minder aanwas van junks is.

Minder fietsen- en autodiefstallen, minder woninginbraken en minder slachtoffers van zakkenrollers. De criminaliteit in Nederland daalt al jaren. Vooral na 2002 is die daling in een stroomversnelling geraakt. Dat is niet alleen een verdienste van het kabinetsbeleid, zeggen onderzoekers in een vandaag verschenen studie in opdracht van de commissie Politie en Wetenschap van de Politieacademie.

Het kabinet wil dat de criminaliteit in 2010 een kwart verminderd is ten opzichte van 2002 en de kabinetten-Balkenende hebben daarom sterk ingezet op veiligheidsbeleid. Ben Vollaard van de Universiteit van Tilburg, Peter Versteegh van de politie Haaglanden en Jan van den Brakel van het Centraal Bureau voor de Statistiek hebben gezocht naar verklaringen voor de daling van de criminaliteit na 2002.

De doelstelling van het kabinet is vorig jaar feitelijk al gehaald, zegt Vollaard, want de totale criminaliteit is tussen 2002 en 2008 met ruim een kwart gedaald. Toch twijfelt hij of het kabinet de doelstelling gaat halen. Tot 2010 kan er nog veel gebeuren, benadrukt hij. „De daling lijkt te zijn afgevlakt en op sommige punten is de criminaliteit weer licht aan het stijgen, zoals diefstal uit auto’s.” Ook de recessie en de daarmee gepaard gaande, snelgroeiende werkloosheid kunnen invloed hebben op de criminaliteitscijfers. Vollaard: „Tijdens de economische crisis in de jaren tachtig zag je een verdubbeling van het aantal woninginbraken. De grote vraag is wat het effect van een groeiende werkloosheid nu zal zijn. Daar valt niets over te zeggen, al denk ik dat we wel beter zijn voorbereid dan destijds.”

Uit het vandaag gepresenteerde onderzoek blijkt dat de daling van de criminaliteit in Nederland halverwege de jaren negentig al is ingezet. Zo’n neerwaartse trend is ook te zien in veel andere Europese landen, waaronder Groot-Brittannië, Duitsland, Zweden en België, maar ook in de Verenigde Staten. Aangezien deze landen niet hetzelfde veiligheidsbeleid hebben gevoerd als Nederland, lijkt het onwaarschijnlijk dat het Veiligheidsprogramma van het kabinet de enige verklaring is voor de criminaliteitsdaling. Het aantal autodiefstallen en woninginbraken daalt overal, een van de oorzaken daarvan is de toegenomen beveiliging van huizen en auto’s; met name de startonderbreking heeft autodiefstal bemoeilijkt.

Het kabinet lijkt te hebben geprofiteerd van die neerwaartse trend, zeggen de onderzoekers, maar het veiligheidsbeleid van het kabinet heeft de daling van de criminaliteit wel versterkt. Uit het onderzoek blijkt dat de verschillen in criminaliteit tussen regio’s en buurten sterk zijn afgenomen. De daling van criminaliteit is dus het grootst in de gebieden die relatief veel criminaliteit kenden. Vergeleken met andere landen valt in Nederland de daling in fietsendiefstal op (40 procent minder tussen 2002 en 2008) en bedreiging (min 35 procent).

Drie belangrijke initiatieven – strenger en gerichter politietoezicht, aanpak van veelplegers en een verhoging van de pakkans en strafkans – hebben duidelijk effect gehad. Vollaard: „Veelplegers, vaak junks, plegen soms wel dertig delicten op een dag. Als die voor twee jaar de cel in gaan, neemt het aantal delicten in de omgeving waarin ze te werk gaan dus aanzienlijk af.” Het aantal verslaafde veelplegers neemt bovendien af sinds 1995 en die daling zet verder door. Junks worden vaak niet erg oud en er is weinig nieuwe aanwas.

De komende twee jaar moet het kabinet hard aan de slag om te zorgen dat de criminaliteit niet weer stijgt, zegt Vollaard. Volgens hem is het veiligheidsbeleid grotendeels uitgewerkt. „In het begin, de eerste jaren na 2002, zag je een heel duidelijke beleidsimpuls. Tegen 2007 was die helemaal afgezwakt. Hoe dat komt, weten we niet.”

Lees het onderzoek via nrc.nl/binnenland