Bioscoop laat voor autisten het licht aan Bioscoop wil met films voor autisten publiek vergroten

Voor mensen met autisme kan naar de film gaan een beangstigende ervaring zijn. Een Amsterdamse bioscoop past nu voor hen de voorstellingen aan.

Heel even laat hij zijn lange haar over zijn ogen zakken. Onder dit beschermende gordijn door kijkt hij verlegen rond in de zaal vol rode bioscoopstoelen. „Ze hadden de rijen nummers moeten geven, en de stoelen ook”, zegt hij, zacht maar geagiteerd. „En dan moet op alle kaartjes staan waar iedereen moet zitten. Ik wil niet zelf een plaats zoeken.”

Mijn zoon Karel (10 jaar) is met enkele tientallen andere autistische kinderen aanwezig bij de eerste Nederlandse voorstelling van wat ‘autisme vriendelijke cinema’ wordt genoemd.

Het Amsterdamse filmtheater De Uitkijk vertoont een reguliere bioscoopfilm met gedempt geluid, gedimd licht en een voorspelbaar programma. „Met deze ‘prikkelarme’ aanpak hopen we dat meer autisten naar de film kunnen gaan”, zegt Marieke Jonker van De Uitkijk.

Bij het grote publiek is het beeld van autisten sterk bepaald door Hollywoodfilms als het nogal karikaturale Rainman en het subtiele Mozart and the Whale.

Autisten op hun beurt zijn vaak verzot op films, omdat die overzichtelijker zijn dan de werkelijkheid. Het bioscoopbezoek wordt voor hen echter vaak vergald door de ogenschijnlijke wanorde, de duisternis en het lawaai.

Autisten verwerken informatie namelijk anders dan gebruikelijk, waardoor zij de normale wereld vaak als een angstaanjagende chaos beleven.

Karel is dol op films, maar de bioscoop vindt hij soms bedreigend.

„Oorlogswinter is een heel goede film, maar de muziek was verschrikkelijk hard. Daar kan ik niet tegen”, zegt Karel.

Vervolg Bioscoop: pagina 9

Bioscoop wil met films voor autisten publiek vergroten

Een klasgenoot gaat vaak op zondagochtend naar het statige Tuschinksi, omdat het daar dan lekker rustig is. Maar o wee als de film een paar minuten later begint dan gemeld, dan wordt hij onrustig en blijft hij vragen: is het nog geen half elf?

In De Uitkijk, waar vanmiddag De maanprinses en het geheim van het witte paard wordt vertoond, is de foyer vanmiddag bijna kaal – dat is rustgevend. Her en der hangen pictogrammen, plaatjes die de wc en de bar aanwijzen. „Ik had liever gehad dat ze het woord ‘toilet’ hadden vervangen door ‘wc’, dat is een bekender woord”, zegt Karel. Op een muur hangt het programma van de middag, waarin wordt gewaarschuwd dat voorafgaand aan de film een trailer te zien is. Bij de kassa worden nogal wat bezoekers teleurgesteld. De voorstelling is uitverkocht.

In de zaal zijn enkele lege plekken. Dat is met opzet gedaan, voor de rust. Die rust wordt wel wat verstoord door kinderen die op een holletje de zitjes halen. „Ze kunnen de zitjes beter klaarleggen op de stoelen”, vindt Karel. Na een korte inleiding van Jonker, begint de film. „Niet precies op tijd begonnen”, zegt Karel met een blik op de mobiele telefoon.

De muziek is inderdaad zachter dan gebruikelijk in een filmzaal, terwijl de bassen er grotendeels uit zijn gefilterd. Het licht blijft gedimd aan. Sommige kinderen worden namelijk bang in het donker. Anderen kunnen juist te veel worden meegesleept door de film en daarvan bang worden. Het licht biedt ook andere voordelen, blijkt al gauw. „Ik zie daar naast het doek het pictogram voor de wc, ik denk dat ik daar tussentijds wel naar de wc mag”, zegt Karel. Hij sluipt heen en weer in de schemering; zijn voorbeeld wordt snel gevolgd andere kinderen. Een meisje kruipt de hele route.

‘Autism Friendly Cinema’ is ontwikkeld in Groot-Brittannië en de Nederlandse proefvoorstelling van vanmiddag is gebaseerd op de evaringen daar. De komende maanden zal de De Uitkijk het Britse concept verder ontwikkelen in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam. „Het onderzoek is gebaseerd op de ervaringen van de bezoekers hier”, zegt Jonker: „We gaan natuurlijk niet experimenteren door kinderen beurtelings naar een Pathé-voorstelling en onze voorstelling te sturen en dan te vergelijken.”

Als de proef slaagt, wil het theater vanaf mei vaker van dit soort vertoningen verzorgen. Het is een manier waarmee De Uitkijk zijn publiek wil vergroten in de concurrentieslag met downloads, megatheaters en thuisbioscoop. Hoewel er geen harde cijfers zijn, gaan deskundigen ervan uit dat iets meer dan een op de honderd Nederlanders een autistische stoornis heeft. Jonker: „Door de verschillende vormen van autisme, kunnen we natuurlijk niet alle autisten cinema laten beleven.”

Bij Karel lijkt het wel aan te slaan. Hij verbergt zijn helderblauwe ogen al gauw niet meer onder zijn haardos. Het zachte geluid vond hij prettig. De film zelf vond hij een beetje saai: „Te meisjesachtig.” Inderdaad zitten er nogal wat meisjes in de zaal; opvallend, omdat jongens ver in de meerderheid zijn onder autisten.

Ernst (10 jaar), die twee rijen verder zit, vond de film wel mooi: „Ik houd van magie, zoals in Harry Potter.” Voor Ernst zijn gewone bioscopen vaak „onrustig en onduidelijk”. De voorstelling vond hij plezierig en overzichtelijk: „De pictogrammen zijn voor mij niet meer nodig, maar ik denk dat ik het vroeger heel prettig had gevonden.” Het zachte geluid vond hij een beetje jammer: „Hard geluid is spannender.”

En het licht dat aanblijft? Ernst: „Dat maakt voor mij niet zo veel uit.” Karel schuift aan: „Het licht? Als het donker was geweest, was ik meer opgegaan in de film.”