Santa Muerte

Roberto Orduna, de politiechef van Ciudad Juarez, een Mexicaanse stad aan de Rio Grande, is dit weekeinde afgetreden. Drugsbendes hadden laten weten dat ze om de dag een politieman zouden omleggen als hij niet vertrok. Toen een agent en een cipier waren vermoord, gaf Orduna toe. Mexico is van God los. De staat bezwijkt voor de georganiseerde misdaad en Santa Maria de Guadeloupe, de patroonheilige van het land, moet wijken voor Santa Muerte, de Vrouwe des Doods. De cultus rond deze personificatie van de dood neemt intussen massale vormen aan.

Hij floreert te midden van armoede, wanhoop en geweld. De aanbidders van Santa Muerte zijn vooral grote en kleine criminelen en armen, die aan de gewelddadige zelfkant van de Mexicaanse maatschappij leven. Leden van steeds machtiger drugsbendes identificeren zich met deze macabere heilige en roepen haar aan voor bescherming en kracht, ook als ze roven, moorden en mishandelen. Zij dragen tatoeages en kettingen met haar benige beeltenis en betuigen haar een respect dat ze niet hebben voor aardse machten.

Het is een informele cultus, geen kerkgenootschap. Santa Muerte wordt zeker niet als heilige erkend door de katholieke kerk. Toch beschouwen haar aanbidders zichzelf als praktiserende katholieken. Santa Muerte wordt niet alleen aangeroepen voor hulp en kracht, maar ook vereerd. Alleen al in Mexico-Stad zijn er tien heiligdommen. Daar staat haar geraamte in een nis, gehuld in een fraaie mantel, net als de Heilige Maagd van Guadeloupe, en op gezette tijden wordt ze in processie rondgedragen.

Mexicanen zijn vertrouwd met afbeeldingen van de dood. Met Allerzielen bewijzen zij eer aan dierbare overledenen en dragen ze skeletachtige figuren rond. Die roepen herinneringen op aan oudere beeltenissen. De Azteken vierden in de negende maand van hun kalender uitbundig het feest van de godin Mictecacihuatl, de Dame van de Doden. Zij was als kind geofferd en huwde Mictlantecuhtli, heerser van de onderwereld. Die werd afgebeeld als een bloederig geraamte met een halsketting van mensenogen.

Voor de Azteken waren schedels en skeletten symbolen van vruchtbaarheid, gezondheid en overvloed, van de nauwe band tussen dood en leven. De criminelen van het huidige Mexico omhelzen de dood als een ultiem gebaar van machismo. En de armen moeten dagelijks leven met de dood; waarom zouden ze haar dan niet te vriend houden?

Dirk Vlasblom