Nederland rekent erop dat EU protectionisme hard aanpakt

Nederland mocht gisteren in de aanloop naar de G20 aanschuiven in Berlijn. Bos: „Als internationale leiders op één lijn zitten, moet je de betekenis daarvan niet onderschatten.”

Het was een top „waar een absoluut gevoel van urgentie van uitging”, zei premier Jan Peter Balkenende gisteren over de Europese minitop in Berlijn. „De Europese leiders zitten veel meer op één lijn dan een paar maanden geleden.”

Minister Bos (Financiën, PvdA) was duidelijk gereserveerder over het succes van ‘Berlijn’. „Ik heb gemengde gevoelens”, verklaarde Bos over de bijeenkomst die ter voorbereiding op de G20 op 2 april in Londen werd gehouden. Er is niet iets heel onvoorspelbaars gebeurd, zei Bos, en dat heeft de wereldeconomie misschien nu wel nodig. „Maar de harde praktijk van internationaal onderhandelen werkt nu eenmaal zo. Het gaat niet zo snel.” Er was één stap gezet, zei Bos, maar er zouden nog wel tien stappen moeten volgen. „Als internationale leiders op één lijn zitten, zoals vandaag, dan moet je daarvan de betekenis ook weer niet onderschatten.”

Het kabinet staat voor een paar moeilijke weken. Er moet een korte- en langetermijnplan voor de economie worden uitonderhandeld. Maar even belangrijk, zo niet belangrijker, zijn goede internationale afspraken om de crisis te lijf te gaan. Want Nederland is met zijn open economie sterk afhankelijk van de wereldhandel.

De Franse president Sarkozy sprak van „een laatste kans” voor de wereldleiders. „We kunnen ons niet permiteren dat Londen geen succes wordt.” Bos: „Sarkozy houdt van drama. Maar als de crisis nog twee jaar duurt, en wereldleiders willen er iets aan doen, dan moet er nu wel wat gebeuren.”

In Berlijn werden onder meer afspraken gemaakt over beter toezicht op de financiële wereld. Daarnaast werd uitgesproken dat protectionisme uit den boze is. De Franse president Sarkozy onderschreef dat ook, terwijl hij juist onder vuur ligt wegens een miljardenplan voor de auto-industrie. „Het bloed kruipt waar het niet gaan kan”, zei Wouter Bos na afloop. „Politici willen hun eigen kiezers behagen. Voor een open economie als de onze is protectionisme funest. Als Obama ‘buy American steel’ zegt, dan hebben de Hoogovens daar meteen last van.”

Harde afspraken over protectionisme werden niet gemaakt. Bos en Balkenende zeiden er vanuit te gaan dat de Europese Commissie er scherp op gaat toezien. Bos: „De Commissie heeft harde juridische bevoegdheden. We gaan er vanuit dat die worden gebruikt.”

Balkenende was gisteren de enige van acht Europese leiders die het groei- en stabiliteitspact aanhaalde. Van negentien landen is nu bekend dat het begrotingstekort over de 3 procent gaat, een belangrijke grens volgens het pact. Nederland, één van de landen die altijd het meest heeft gehamerd op begrotingsdiscipline, gaat ook over die grens. „Er zijn landen die er vanaf willen, maar de werking van het pact blijft belangrijk”, vindt Balkenende. Bos, die als het op bezuinigen aankomt op een minder strenge lijn zit, onderschreef dit. „Sommige lidstaten moeten bijvoorbeeld echt hun pensioenvoorzieningen op orde brengen.” De premier gelooft niet dat de Nederlandse positie over het pact verzwakt is nu het eigen tekort oploopt. „Iedereen begrijpt hoe moeilijk we allemaal zitten.”

Dat Nederland gisteren bij deze top mocht aanschuiven, was bijzonder. Nederland zit niet bij de G20, waarin de twintig belangrijkste economische wereldmachten zijn verenigd. Het was in november ook al gelukt om bij de G20 in Washington te mogen aanschuiven. „Ik heb daar hard voor geknokt en mijn goede contacten met Sarkozy, Merkel en Bush er voor aangewend”, aldus Balkenende. En nu had hij bij de Britse premier Brown een uitnodiging losgepeuterd, net als Spanje overigens. „Nederland zit in de top-10 als het gaat om de omvang van de financiële sector, heeft een hele open economie en is sterk afhankelijk van de wereldhandel. Wij zijn een relevante speler. Daarom is het belangrijk dat we meepraten.” Met name in Azië en Afrika is weerzin tegen de Nederlandse deelname, weet hij, omdat daar ook landen zijn die willen aanschuiven.

Op weg naar het vliegveld stapten Bos en Balkenende samen in een gereedstaande auto, op verzoek van de laatste. De CDA-premier wilde nog even met de PvdA-leider praten, want op het vliegveld gingen hun wegen uiteen. Bos vloog voor een vakantie door naar Oostenrijk. In augustus lukte het Bos en Balkenende nog in goede sfeer, en eigenlijk buiten de rest van het kabinet om, de begroting 2009 rond te krijgen.

De premier zegt even later in het regeringstoestel KBX: „Nu kunnen we het niet met zijn tweeën, daarvoor zijn de problemen te omvangrijk.” Aan het einde van het jaar, of anders volgend jaar, hoopt hij op tekenen van herstel. Maar de grote vraag is volgens hem wat „de doorloop van de problemen” zal zijn, hoe erg bijvoorbeeld de werkloosheid oploopt en hoe lang banken een slechte vermogenspositie houden. Hij is somber over de huidige toestand van de economie. „Het gaat me aan het hart.” Maar, voegt hij er snel aan toe: „Gelukkig kan ons land veel aan, en kunnen we er er sterker uitkomen.”