Metworst, broden, bier en varkenskop

Een van de oudste gebruiken tijdens het carnaval in het Land van Cuijk is het metworstrennen.

Het carnaval, zoals dat nu in bepaalde delen van Nederland het openbare leven voor een paar dagen volledig lam legt, zou een eeuwenoude traditie zijn? Vergeet het maar, zo valt te lezen in het recentelijk verschenen geheel aan het carnaval gewijde zevende deel uit het seriewerk het Alledaagse leven, waarin de tradities en trends in Nederland beschreven worden. De wortels van een voorloper van carnaval – de vastenavond – gaan terug tot in de Middeleeuwen, maar het feest in zijn huidige vorm is in de meeste plaatsen nog maar een halve eeuw oud.

Wat het door Kitty Jansen-Rompen geschreven deel nog meer leert, is dat er enorm veel lokale verschillen bestaan. Tal van gebruiken en activiteiten zijn plaatsgebonden. De verklaring hiervoor is simpel: om zo veel mogelijk mensen binnen de eigen gemeentegrenzen te houden, worden nieuwe evenementen en ludieke manifestaties bedacht of opnieuw uitgevonden. Ook dit jaar zal in Noord-Brabant of Limburg voor het eerst een activiteit plaatsvinden die – bij succes – over een paar jaar het predicaat ‘traditioneel’ zal krijgen. In andere plaatsen werden bestaande activiteiten verplaatst naar een van de carnavalsdagen.

Een prachtig voorbeeld daarvan zijn de metworstrennen in Boxmeer. Dit evenement, dat jaarlijks vele duizenden toeschouwers trekt, kan bogen op een eeuwenoude geschiedenis. Volgens de overlevering zou in de vijftiende eeuw een adellijke dame tijdens een rijtoer met haar koets van de weg zijn geraakt. Jongens uit Boxmeer waren haar behulpzaam en zorgden ervoor dat de freule haar tocht kon vervolgen. Zij beloonde de jongens vorstelijk. Een hoeve, uit het bezit van de jonkvrouw, werd verplicht tot een jaarlijkse schenking aan de ‘jonggezellen’ uit Boxmeer van een zeven ellen lange metworst, twee wittebroden, twee vaten bier en een halve varkenskop. Sindsdien wordt er elk jaar een paardenrace gehouden om te bepalen wie de schenking krijgt.

Tegenwoordig vindt op maandagvoormiddag op de verharde weg tussen Sambeek en Vortum-Mullem deze race plaats. Alleen ongetrouwde jongemannen uit Boxmeer mogen deelnemen. Meestal zijn er negen races met twee of drie paarden. De winnaars van deze negen voorrondes komen in de halve finales tegen elkaar uit. De winnaars daarvan maken vervolgens in de finale uit wie de metworst, de broden, het bier en de halve varkenskop wint.

Voor de betrokkenen is de race een serieuze zaak. Er mogen alleen volbloed- of halfbloedpaarden meedoen en de ruiter moet een witte broek, blauwe kiel en valhelm dragen. Om de linkerarm moet een rood lint zitten en kleding zonder reclame. Dat de bewoners van omliggende dorpen in hun optochten de draak steken met het metworstrennen kan men in Boxmeer matig waarderen. Ernstiger zijn de bezwaren die de dierenbescherming tegen de jaarlijkse rennen aantekent. Een gebeurtenis in 2004, toen een van de paarden tijdens de races aan een hartaanval overleed, was koren op de molen. Mocht de overheid een streep trekken door ‘een van de oudste gebruiken uit het Land van Cuijk’, zoals de Metworstvereniging het zelf noemt, dan zal echter het gat in de carnavalskalender in Boxmeer zeer snel opgevuld worden. Desnoods met een zelfbedachte traditie.

Cor van der Heijden

Blad uit serie: Vastelavond & verkleedpartijen van Kitty Jansen. 32 pagina’s. Uitgeverij Waanders, 5,95 euro.