Hij belde voor een praatje poep

De uitspraak van het woord beamen zorgt bij sommige scholieren voor verwarring.

Praatje poep. Je zou denken dat je volledig vertrouwd bent met het vocabulaire van je ouders. Het is immers hún taal die je met de paplepel kreeg ingegoten. Weliswaar snap je in het begin, als jong kind, nog niet alles, maar als je ouders lang leven en je hebt regelmatig contact met ze, dan is de kans klein dat ze opeens een woord of uitdrukking gebruiken die jij voor het eerst hoort. Toch gebeurt mij dat regelmatig. Zo zei mijn moeder onlangs over iemand: „Hij belde voor een praatje poep.”

Nou viel me dat extra op doordat mijn moeder zich slechts zelden grof uitlaat. Maar kennelijk ervaart zij praatje poep niet als grof, terwijl ik het nogal smerig vond klinken. Dat kwam ook doordat ik deze uitdrukking sowieso voor het eerst hoorde.

Was het een particuliere vondst van mijn moeder? Nee. Praatje poep mag dan ontbreken in de woordenboeken, het komt wel degelijk in bredere kring voor. Zo las ik ergens op internet: „Wanneer je bij een Nederlander op bezoek gaat zal het gesprek altijd uitdraaien op praatje poep.” Een uitbreiding luidt: een praatje poep over drie keer niets – dat gaat dus echt hélemaal nergens over. Nietszeggende mededelingen in discussiegroepen op internet worden soms ingeluid met de zin: „Even een praatje poep.”

En als commentaar op een inhoudelijk weinig interessante mededeling las ik ergens: „Een typisch gevalletje praatje poep.”

Beamen. Formeel moet e-mail (elektronische post) met een koppelteken worden geschreven, maar bijna niemand houdt zich daar meer aan. Door dat koppelteken kon je e-mail makkelijk onderscheiden van email, een van oorsprong Frans woord voor „glasachtige, ondoorzichtige of transparante massa, in een dunne laag aangebracht ter bedekking of versiering (brandverf) van metalen, glazen en stenen voorwerpen en keramiek”, aldus de omschrijving in de Grote Van Dale. Er wordt massaal ge-e-maild en er zijn maar weinig mensen die emailleren, dus er is bijna geen hond meer te vinden die bij email (zonder koppelteken) als eerste denkt aan de grondstof voor emailleren.

Onlangs hoorde ik van een lerares Nederlands op een atheneum een vergelijkbaar geval. Op het schoolboord had zij geschreven: beamen. Lees: be-amen. Maar een leerling sprak dit uit als biemen, dus: beelden projecteren met een beamer. Althans, ik neem aan dat hij beamen in de eerste plaats associeerde met een beamer. Hij kan ook nog gedacht hebben aan beamen in de betekenis ‘stralen, zenden’. Zoals in de gevleugelde uitdrukking „Beam me up, Scotty” (die teruggaat op de populaire Amerikaanse sciencefictiontelevisieserie Star Trek).

Scotty. Deze rubriek telt bovengemiddeld veel oplettende lezers, dus om ingezonden brieven voor te zijn: inderdaad, nergens in Star Trek heeft gezagvoerder Kirk letterlijk „Beam me up, Scotty” gezegd.

Het dichtst in de buurt komt „Beam us up, Mr. Scott” in de aflevering Gamesters of Triskelion uit 1968, maar zo gaat dat met dergelijke uitdrukkingen – die gaan een eigen leven leiden. Er bestaat wel een bumpersticker met de woorden: „Beam me up Scotty. There’s no intelligent life down here.”

Reacties naar sanders@nrc.nl of via www.nrc.nl/woordhoek