Een museum dat maar voor één weekeinde bestaat

In het Grand Palais begint vanavond de ‘veiling van de eeuw’. Dit weekeind waren de kijkdagen. Tienduizen-den vergaapten zich aan de Mondriaans en beeldjes van Yves Saint Laurent.

Is de immense kunsthal van het Grand Palais niet wat groot voor een kunstcollectie die tot een paar maanden geleden verdeeld was over twee flats verderop in de stad?

Nee hoor, niet voor de verzameling van de vorig jaar overleden modeontwerper Yves Saint Laurent en zijn levensgezel en zakenpartner Pierre Bergé. Het was dit weekeinde dringen voor Mondriaan, over schouders turen naar Géricault, en groepsgewijs door de knieën om de prijskaartjes te lezen bij weer een steigerend paard van verguld zilver.

Dertigduizend bezoekers kwamen kijken naar 733 kunstwerken, opgesteld in tien als – forse – woonkamers ingerichte zalen. Ze stonden er tot vier uur in de rij.

„Een manier om een laatste eer te bewijzen aan een esthetische geest”, zegt Anne Veyron, een Parijse dame op leeftijd die meebuigt voor het zilveren paard. Een koopje, voor 50.000 euro maakt ze deze week op de veiling kans het te verwerven. Ze glimlacht, op voorhand al weemoedig. „Stelt u zich voor, over een paar dagen is al deze kunst verspreid over de hele wereld. Dit is een museum dat maar een weekeinde bestaat.”

Pierre Bergé had het wel anders gewild. Zo lijkt het althans, als de 78-jarige zakenman in het Grand Palais op zaterdagmorgen voor drommende omstanders een visioen schetst van een museum voor Yves Saint Laurent, „waar zijn modeontwerpen voor altijd verenigd zouden blijven met de kunst die hem inspireerde”.

Maar dan begint hij al snel weer over zijn persoonlijke relatie met de eclectische kunstcollectie, waar Frans Hals buurt met Zuid-Duitse kandelaars en Franse art deco.

De collectie heeft „geen betekenis” meer voor Bergé, nu Saint Laurent, na zich jarenlang tussen zijn werken te hebben afgezonderd, er niet meer is. Bergé is geen bewaarder van bevroren schatten, maar een man van de wereld, die zijn geld wil besteden aan sociale werken, ziektebestrijding (aids) en cultuur. En aan politiek: Bergé sponsort de socialistische ex-presidentskandidate Ségolène Royal.

Daarom heeft hij besloten tot wat binnen en buiten Frankrijk al op voorhand is gedoopt tot ‘de veiling van de eeuw’, al is die net begonnen. Bergé stopt het geld in een fonds voor goede doelen, heeft hij aangekondigd. Christie’s organiseert tot en met woensdag in het Grand Palais de verkoop van de collectie, die een geschatte waarde van 200 tot 300 miljoen euro heeft. Dat is meer dan de jaaropbrengst van Christie’s in Frankrijk.

Is het niet ongelukkig, dat zo’n ‘veiling van de eeuw’ plaatsheeft tijdens een recessie, waarin ook de rijksten hun fortuin zien smelten? Thomas Seydoux, directeur impressionistische en moderne kunst bij Christie’s, krijgt de vraag tegen de achtergrond van een kopje thee van Fernand Léger, geschatte opbrengst tien tot vijftien miljoen euro. Hij zegt dat er inderdaad „wat meer voorzichtigheid” is bij mogelijke kopers, bij de nouveaux riches uit Rusland bijvoorbeeld. „Maar rijken zijn er nog altijd overal”, zegt hij dan opgewekt, „uit Azië, het Midden-Oosten en vergeet ook Europa niet”.

De palaces, de meeste luxe hotels in de stad, waren al ver van tevoren de hele week gereserveerd. De besloten voorbezichtiging werd vrijdag druk bezocht door de grootste verzamelaars. Maar ook hier was aan de crisis gedacht: champagne en hapjes ontbraken. Onder de 2.500 genodigden waren behalve de medewerkers van YSL ook allerlei politici, die wel iets anders aan hun hoofd hebben dan overdaad. President Sarkozy stoof in enkele minuten door de kamers.

Er is ook politiek beladen kunst in de collectie. China dreigde vorige maand de verkoop te verhinderen van twee bronzen beelden van een rat en een konijn, die in 1860 door Britten en Fransen zijn geroofd bij de plundering van een kasteel van de Chinese keizer Qianlong. De beelden maken deel uit van een serie van twaalf beelden, in de achttiende eeuw ontworpen door de Italiaan Giuseppe Castiglione, die de Chinese sterrenbeelden vertegenwoordigen. Vijf zijn intussen weer in handen van de Chinese staat, die zou willen verhinderen dat een buitenlandse koper deze twee in handen krijgt. Op vriendelijke medewerking van Bergé konden de Chinezen niet rekenen. Hij zei dat zij „zich eerst maar eens om mensenrechten moesten bekommeren”. Speculaties willen nu dat Chinese zakenlieden meebieden die hun land de beelden cadeau willen doen.

Voor sommige Franse musea was Bergé wel toeschietelijk. Aan het Louvre schonk hij een Goya, met een geschatte waarde van 9 miljoen euro. Het Musée d’Orsay krijgt een wandkleed van ruim een half miljoen euro.

Reportage in het huis van Yves Saint Laurent en meer foto’s op nrc.nl/kunst