Deze leider zit nu nog in Israël in de gevangenis

Alles wijst erop dat de populaire Palestijnse politicus Barghouti binnenkort wordt vrijgelaten door Israël.

Hij wordt gezien als een nieuwe leider die president Abbas zal afzetten.

„Als Marwan Barghouti vrijkomt, dan is hij binnen de kortste keren president van de Palestijnse Autoriteit”, zegt Saed Nimer, voorzitter van de campagne ‘Bevrijd Marwan Barghouti’. „Marwan heeft liever niet dat ik dat zeg”, voegt hij er haastig aan toe. „Hij zegt: als het Palestijnse volk het wil, dan sta ik klaar om hen te leiden. Maar ik zeg je dat zijn presidentschap onvermijdelijk is.”

De medewerkers op Nimers kantoor, in het centrum van de Palestijnse stad Ramallah, zijn de laatste dagen vervuld van hoop. Nimer en zijn medewerkers hebben de stad volgehangen met de bekendste foto van Barghouti, waarop hij zijn geboeide handen glimlachend boven zijn hoofd houdt. Alles wijst erop dat Marwan Barghouti, prominent leider van de seculiere partij Fatah en volgens alle peilingen de populairste Palestijnse politicus, tussen nu en een paar weken vrijkomt uit Israëlisch gevangenschap. Barghouti is de belangrijkste Palestijnse gevangene die onderdeel is van een mogelijke gevangenenruil tussen Israël en Hamas.

De scheidende Israëlische premier Olmert wil koste wat kost vóór het einde van zijn ambtstermijn de korporaal Gilad Shalit vrij krijgen, die sinds 2006 vast zit in de Gazastrook. De ontvoering van Shalit houdt Israël al die tijd in de greep. Daarom wil een toekomstige Israëlische premier (Benjamin Netanyahu lijkt de meeste kans te maken) niet met deze erfenis belast worden. Olmert is er juist alles aan gelegen om de affaire-Shalit, die zijn hele premierschap overschaduwde, zelf af te ronden.

Hamas eist in ruil voor Shalit de vrijlating van honderden gevangenen, onder wie parlementariërs, partijprominenten en wegens aanslagen veroordeelde Hamasleden. Bovenaan de lijst staat echter een lid van Fatah, de concurrerende partij van de Palestijnse president Mahmoud Abbas. Marwan Barghouti moet de hoofdprijs worden van de deal met Israël.

Vaak is er de afgelopen jaren gepraat over de vrijlating van Barghouti, zegt diens vriend en naaste adviseur Qaddura Fares. „Maar deze keer is het anders. Ik geloof echt dat hij hier straks zo binnen kan lopen.” Fares maakt deel uit van de top van Fatah, waar zijn rol vaak bestaat uit het doorgeven van Barghouti’s standpunten. „Er is na de oorlog in Gaza iets veranderd in de verstandhouding tussen Israël en Hamas. Beide zijden zijn realistischer geworden. Ze weten dat een deal mogelijk is, als ze hun eigen trots een keertje laten varen.”

Een vrijlating van Marwan Barghouti zal de verhoudingen in de Palestijnse politiek volkomen op zijn kop zetten. De 49-jarige politicoloog zit sinds 2002 een straf uit van vijfmaal levenslang, destijds werd hij veroordeeld wegens het beramen van aanslagen. In de gevangenis groeide de status van Barghouti. Als een van de weinige Fatah-politici kan hij daarom ook op steun van aartsvijand Hamas rekenen. Hamas en Fatah leven op voet van oorlog met elkaar. Hamas heeft de Gazastrook in handen, terwijl Fatah de Westelijke Jordaanoever bestuurt.

Hij stelde het ‘gevangenenplan’ op, een serie afspraken tussen gevangenen van verschillende concurrerende Palestijnse groepen. Kern van het plan is dat de partijen streven naar een Palestijnse staat binnen de grenzen van de wapenstilstand van 1967. Dit is te lezen als een impliciete erkenning van het bestaansrecht van Israël voor Hamas en de Islamitische Jihad. Gewapend verzet is volgens het plan toegestaan, zolang het zich concentreert op militaire doelen in bezet gebied.

Het laat zich raden wat partijgenoot Abbas zal vinden van een vrijlating van Barghouti, zegt Qaddura Fares. Abbas, en met hem zijn noodkabinet van Fatah-getrouwen, heeft alle geweld tegen Israël afgezworen en volgt met westerse steun het pad van overleg, tot nu toe zonder resultaat.

„Het wordt tijd voor een nieuw momentum om de Palestijnse politiek”, zegt Fares. „Het zogenaamde vredesproces met Israël heeft niets opgeleverd. Ik heb geen hoop dat het iets wordt met Abbas. Hij is 74, zijn adviseurs zijn nog ouder. Het Palestijnse volk is toe aan een nieuwe leider, die niet alles slikt wat Israël zegt en die bovendien voor eenheid in de Palestijnse gelederen zorgt.”

De aanhangers van Barghouti in Fatah noemen zich ‘de jongeren’. Let op de aanhalingstekens, zegt Fares, wijzend op zijn grijzende slapen. „Wij jongeren zijn niet zo jong meer. Maar we zijn wel de groep die de partij van de oude kliek machthebbers wil bevrijden.”

De oude garde rondom Abbas is een groep prominenten die elkaar kennen uit de jaren dat Yasser Arafat de partij leidde vanuit Tunesië. „Marwan vindt het onbegrijpelijk dat de Fatah-top geweld vooraf uitsluit”, zegt Qaddura Fares. „Dan ben je meteen je onderhandelingspositie kwijt. Hij zal het, als hij de leiding heeft, heel anders gaan doen.”

Gecontroleerd verzet, noemt Fares dat. „Hij kan de inwoners van Ramallah oproepen om te gaan bidden in de Al Aqsa moskee in Jeruzalem, een voor Palestijnen vrijwel onbereikbare plek. Of om te gaan slapen op de wegen van joodse kolonisten die op Palestijnse grond staan. Op die manier kunnen we voor onze rechten opkomen. Geweld is niet het doel, maar als het tegen ons gebruikt wordt, moeten we ons verdedigen.”

Een strijd om de macht binnen Fatah, en een machtsovername door de Barghouti-aanhangers, ligt in het verschiet. Nog dit voorjaar wil Fatah een zeldzaam partijcongres houden. Dat kan Barghouti’s moment worden, zegt Fares. Als hij eenmaal de macht in de partij heeft, kan hij verkiezingen voor het presidentschap uitschrijven. Abbas heeft die verkiezingen, die in januari gehouden hadden moeten worden, tot nader order uitgesteld. Fares: „Marwan kan Fatah redden en Hamas de wind uit de zeilen nemen. Hij is een leider met groot draagvlak onder de bevolking en draagt seculiere waarden uit, zoals gelijke rechten voor vrouwen.”