Verzamelaarsbloed

Een goede verzamelaar weet dat hij soms snel toe moet slaan. Zo schreef de eminente schaakverzamelaar dr. Meindert Niemijer, na er op gewezen te hebben dat de dood de beste vriend van de verzamelaar is, ongeveer dit: al lijkt het weinig piëteitsvol om met een handkar bij het open graf met de treurende weduwe de overdracht van de schaakboeken te bespreken, de ervaren verzamelaar weet dat uitstel fataal kan zijn.

De Duitse grootmeester Lothar Schmid, ook bekend als wedstrijdleider bij de twee matches tussen Fischer en Spassky, heeft de grootste en kostbaarste privéverzameling van schaakboeken in de wereld. Noem een uiterst zeldzaam en peperduur schaakboek uit de 15de of 16de eeuw, Lothar Schmid heeft het, soms zelfs een paar exemplaren.

Hij is 80 jaar, maar het verzamelaarsbloed kolkt nog steeds door zijn aderen, wat vorige week bleek tijdens een schaakfeestje in Berlijn. Daar stootte de voormalige wereldkampioen correspondentieschaak Fritz Baumbach een glas rode wijn om aan het tafeltje van Lothar Schmid.

Iemand anders had misschien gemopperd, maar Schmid wenkte onmiddellijk de zangeres Vaile, die in Duitsland vaak bij schaakevenementen komt opdraven, en vroeg haar om zelf ook een glas wijn om te gooien. Zo had hij twee vlekken, van een wereldkampioen en van een Duitse TV-ster. Het begin van een verzameling.

Ik ben niet zo alert als Schmid. Ooit bezat ik een deurmat met het bloed van een prominente Nederlandse schrijver. Er was in mijn huis een feestje geweest waarna de schrijver niet in topvorm de trap was afgedaald en ten val was gekomen.

Kort daarna was ik in het Parijse appartement van W.F. Hermans, op wie door een gestoorde geest een moordaanslag was gepleegd, met een bijl en messen. Hermans had zich met hulp van zijn vrouw kunnen verdedigen, maar hij was toch lelijk toegetakeld en zijn bloed zat nog duidelijk in de mat buiten zijn voordeur.

Iemand als Schmid zou hebben gevraagd of hij die mat voor zijn verzameling mocht hebben en later had hij dan ook nog de van kunstenaarsbloed doordrenkte mat onderaan de trap van de Amsterdamse artiestensociëteit de Kring kunnen inpikken. Met drie exemplaren heb je iets, maar ik miste mijn kans.

De glazen waarover ik het net had, werden omgestoten tijdens een driedaags congres van de Emanuel Lasker Gesellschaft. Er waren lezingen, Viktor Kortchnoi werd benoemd tot erelid en er was ook een rapidpartij via internet tussen Roestam Kasimdzjanov en de congresbezoekers.

De aanwezige grootmeesters hielden meestal hun mond, maar Kortchnoi kon zich op een gegeven moment niet inhouden en zei dat er 34. f4 gespeeld moest worden.

Ondanks dit waardevolle advies verloor het gezelschap, maar gezien de korte bedenktijd van 25 minuten voor de hele partij is het duidelijk dat de bewonderaars van de grote Lasker zelf ook goede schakers zijn.

Emanuel Lasker Gesellschaft - Roestam Kasimdzjanov, Berlijn 2009

1. c4 Pf6 2. Pc3 e5 3. Pf3 Pc6 4. g3 d5 5. cxd5 Pxd5 6. Lg2 Pb6 7. 0-0 Le7 8. d3 0-0 9. a3 Le6 10. b4 Pd4 11. Lb2 11. Pxe5 Lf6 is goed voor zwart. 11...Pxf3+ 12. Lxf3 c6 13. Tc1 Lg5 14. Tb1 f5 15. Pa4 Pd7 16. Dc2 Le7 17. La1 Tc8 18. Pc5 Lxc5 19. bxc5 Tc7 20. Tfc1 De7 21. Tb4 Ld5 22. e4 fxe4 23. Lxe4 Df7 24. De2 Te8 25. Tc2 Pf6 26. Lc3 Td7 27. Ld2 a5 28. Tb1 Lb3 29. Tcc1 a4 30. Lc3 Pd5 31. Lb2 Pc7 32. Te1 Tde7 33. Dg4 Tot hier hebben zowel de Laskervrienden als Kasimdzjanov goed gespeeld en de kansen zijn ongeveer gelijk. Zwarts volgende zet is onvoorzichtig. 33...Tf8 34. f4 Op advies van Kortchnoi. 34...Pe6 34...exf4 ging niet wegens 35. Lxh7+ Kxh7 36. Dh4+ en wit wint. 35. Lxe5 Pxc5 36. Ld6 Pxe4 37. dxe4 Td8 38.Lxe7 Dxe7 Wit heeft een kwaliteit gewonnen, maar hij heeft een probleem met pion a3. 39. Dg5 Dxg5 40.fxg5 Kf7 Doordat wits pionnenstelling gehavend is en zijn torens moeilijk aan de slag komen, heeft zwart compensatie voor de verloren kwaliteit. 41. Te2 Het begin van een omslachtige manoeuvre om zijn torens te activeren. 41...c5 42. Tbb2 b5 43. Tbd2 De witspelers boden remise aan en Kasimdzjanov sloeg het terecht af. 43...Txd2 44. Txd2 Ke6 45. Kf2 Lc4 Een ernstig tempoverlies. Na meteen 45...b4 had wit een zware pijp gerookt en ik denk zelfs dat zwart na bijvoorbeeld 46. axb4 cxb4 47. Tb4 a3 48. Txb4 a2 49, Tb6+ Ke5 50. Ta6 Kxe4 gewonnen zou staan. 46. Ke3 b4 47. axb4 cxb4

Wit was nu in zware tijdnood, des te nijpender omdat er overleg moest worden gevoerd. Na 48. Kd4, om zwarts pionnen met de koning tegen te houden, zou wit beter staan, waarschijnlijk gewonnen. 48. Td4 a3 Maar nu kunnen zwarts vrijpionnen niet meer worden tegengehouden, hij haalt een dame. 49. Txc4 a2 50. Tc6+ Kd7 51. Ta6 b3 52. Kf2 b2 53. Txa2 b1D 54. Td2+ Ke6 55. h4 Ke5 56. Td5+ Kxe4 Wit gaf op.

Hans Ree