Puberaal gedrag

Geschrokken en verrast reageren politici op de economische krimpcijfers van het Centraal Plan Bureau (CPB) van deze week. Ons landsbestuur lijkt waarachtig wel de voetbalwereld. Als een club jarenlang goed presteert, waant men zich onoverwinnelijk en besteedt men zonder nadenken tientallen miljoenen aan één speler, die op de bank belandt, om daar in stilte te verpieteren. Of men trekt dure spelers aan die altijd geblesseerd zijn. Vervolgens is men hoogst verbaasd als er tekorten ontstaan.

Dat typeert ook elke economische hausse met fraaie groeicijfers. De leiding van de club (de politici) en de fans (burgers) laten zich door de welvaart in slaap sussen. De politiek komt dan met allerlei regelingen om kiezers te paaien en anticipeert niet op minder groei of zelfs krimp, zoals nu. Het kan niet op, denkt iedereen. We hebben er recht op.

Dat vinden ook gezinnen. In gouden tijden leent de leiding (ouders) onbezorgd tonnen voor een knus thuishonk, verwent de fans (kinderen) met kleedgeld, leningen, luxe vakanties en gratis shoppen. Hypotheekaflossing en pensioen worden afgedaan als flauwekul, tot de economie 3,5 procent krimpt, de werkloosheid explodeert tot pakweg 800.000 en de rijksbegroting een krater van 5,5 procent vertoont.

Wat is dat toch met langetermijnplanning? Elke politicus en econoom wéét toch dat de wereld zich van crisis naar crisis sleept? Toch is men nauwelijks in staat om vooruit te kijken.

Dit kortetermijndenken lijkt sterk op het gedrag van pubers, zoals beschreven in het boek ‘Het puberende brein’ van hersenonderzoekster Eveline Crone. Tot pakweg hun 22ste kampen adolescenten met een nog onvolmaakte frontale cortex. Dat is het voorste deel van ons brein, waarin onder meer de ratio schuilt. Het gevolg is een gebrekkig vermogen tot plannen, prioriteiten stellen, en het stoppen of afremmen van ongewenst of risicovol gedrag. Dat geldt extra als er kans is op een beloning. Want daarop reageert een kind zoals een bankier op een bonus.

Zo kan een zestienjarige gaan shoppen voor een winterjas, maar al haar kleedgeld impulsief uitgeven aan een neuspiercing met kans op een loterijprijs. Roept moeder dan: „Hoe haal je het in je hoofd?” Dan zegt ze spijtig: „Uh..., ik deed het gewoon.”

Jonge mensen beslissen beter als een probleem supersimpel wordt voorgesteld, toont onderzoek. Vertel een vijftienjarige niet de risico’s van illegaal brommer rijden; verbied het gewoon. Ook volwassen hebben baat bij absolute duidelijkheid. De legendarische voetbaltrainer Ernst Happel (1925-1992) dankte er zijn succes aan. „Kein geloel, fussballen”, liet hij zijn team weten. Happel groeide ondermeer bij Feyenoord, HSV en met het Nederlands elftal uit tot één van de succesvolste coaches in het internationale voetbal.

Zulke mensen moet je ook in de (economische) politiek aantrekken. Nederlanders met inzicht en overzicht, die hun oren niet laten hangen naar de neuzelaars in de Tweede Kamer, kortzichtige fans, kiezers, belangengroepen of opiniepeilingen, maar gewoon doen wat op termijn nodig is voor het land, alle burgers en de economie.

Voor originele, onorthodoxe maatregelen kunnen de landsbestuurders prima terecht bij onze echte pubers, blijkt uit hersenonderzoek. Want volwassenen denken weliswaar snel, maar altijd volgens gebaande (hersen)paden. Jonge breinen vertonen nog vele zij- en kronkelwegen. Dit maakt jongeren volgens Crone vele malen creatiever, idealistischer en vindingrijker dan volwassenen.

Vraag onze jeugd dus eens hoe je in crisistijden jeugdwerkloosheid of armoede voorkomt? Hoe je geldbedrijven in het gareel houdt? Het vertrouwen herstelt? Of hoe je prettig pensioneert van minder geld? Loof een beloning uit voor het beste idee. Zo werk je creatief aan een mooie toekomst, en vergeet je de toekomstige generaties niet.

Lees meer van Erica Verdegaal op nrc.nl/erica