Met ons vrouwen gaat het fantastisch? dus geen bemoeienis meer

Het emancipatiebeleid lijkt zwanger van dwang. Maar de overheid hoeft helemaal niet in te grijpen, want volgens de emancipatienota gaat het goed. Vrouwen halen mannen in en stijgen op de ladder dus niemand hoeft zich met hun leven te bemoeien.

Vertaler, programmamaker en journalist.

De emancipatienota is uit en daarin staat het heuglijke nieuws dat het aandeel vrouwen in managementfuncties in hogere en wetenschappelijke beroepen is gestegen van 21 naar 26 procent en dat in 2007 maar liefst 27 procent van alle leidinggevenden uit vrouwen bestond. Een mooi aandeel en een welkom bericht na alle paniekerige berichtgeving rond de economische crisis die ons allen lijkt te moeten raken.

Crisis of niet, het gaat heel goed met ons vrouwen. Steeds meer vrouwen werken en ze bekleden ook in toenemende mate hoge posities. Zelfs in de top van het bedrijfsleven is er een kleine groei van 6 naar 7 procent. De overheid heeft een quotum ingesteld van 20 procent voor het bedrijfsleven voor 2010, maar we kunnen er gevoegelijk van uitgaan dat dat niet gehaald zal worden.

Nu zal dit laatste ongetwijfeld voor de feministische voorvechters en de overheid een reden zijn om te wijzen op de noodzaak meer vrouwen aan de top te krijgen, maar het waarom van die noodzaak ontgaat me. Als vrouwen die functies ambiëren, zijn er geen aantoonbare of structurele barrières die hen tegenwerken. De ouwe-jongens-krentenbrood sfeer die vaak heerst aan de top van het bedrijfsleven, zal geen reden zijn om capabele vrouwen te weren. Bovendien blijkt uit de nota dat vrouwen in andere hoge sectoren sterk vertegenwoordigd zijn, dus alle reden voor optimisme. Kennelijk hebben vrouwen zo hun voorkeur voor bepaalde disciplines en hebben ze er geen behoefte aan om als monomane gekken 80 uur per week te werken en hun privéleven te verwaarlozen – en geef hun eens ongelijk.

Mannen en vrouwen hebben gelijke kansen, sterker nog, jonge vrouwen in de dop krijgen zelfs een voorsprong, want volgens de nota krijgen meisjes vaker een hoger schooladvies dan jongens ondanks het feit dat ze lager scoren met de Cito-toets. Stelt u zich de verontwaardiging eens voor wanneer dit andersom was geweest.

Maar goed, politiek ideaal of niet: het is aan de vrouwen zelf om te beslissen wat te doen met de mogelijkheden die er zijn. Hoewel de overheid en feministes de vrouw kennelijk geen andere keus willen laten behalve werken (‘de vrouw móet economisch zelfstandig zijn’) lijkt het me dat het nog altijd aan de vrouw zélf is om te beslissen wat ze wil: werken, carrière maken of gewoon thuisblijven. Je schijnt er tegenwoordig je neus voor op te moeten halen, maar wat is er mis met thuisblijven en voor de kinderen zorgen? Zou er ook zo afkeurend op worden gereageerd als mannen in toenemende mate zouden aangeven dat ze de zorg voor het gezin op zich willen nemen?

Het emancipatiebeleid lijkt er één van dwang te zijn, terwijl ik altijd dacht dat emancipatie alles te maken had met de vrijheid zelf keuzes te maken. Rachida Dati, de Franse minister van Justitie koos ervoor vijf dagen na haar bevalling terug te keren naar haar werk – hoon en verwijten waren haar deel. Haar positie verlangde van haar een bijna onmenselijke stap en zij gaf daar, professioneel als ze is, gehoor aan. Maar dat werd haar niet in dank afgenomen door vrouwen die haar als een verraadster zagen, want het zwangerschapsverlof is een heilig huisje. Hoe opmerkelijk is die overtrokken angst dat de persoonlijke keuze van één vrouw meteen gevolgen zou moeten hebben voor alle vrouwen. Het heeft veel weg van een verstikkende groepsmentaliteit.

Sommige vrouwen willen alles: én de geneugten van het vrouw zijn én een topbaan die permanente aanwezigheid vereist én blinde, misplaatste loyaliteit van andere vrouwen. Kennelijk maakt een vrouw nooit carrière voor zichzelf, haar gezin of uit persoonlijke bevlogenheid, maar moet ze ook altijd rekening houden met een hoger doel, te weten de verheffing van de vrouw. In sommige gevallen is dat onverenigbaar en zijn keuzes onvermijdelijk; het is aan eenieder individueel die keuzes te maken zonder een moreel oordeel van derden. Carrières van vrouwen (en allochtonen) zijn, in tegenstelling tot die van mannen, publiek bezit. Dat blijkt iedere keer weer. Blijkbaar zijn mannen eerder bereid hun privéleven op te offeren dan vrouwen en, niet onbelangrijk, hebben ze ook minder de behoefte elkaar de maat te nemen wanneer iemand onder hen een afwijkende beslissing neemt. Ik kan me althans geen opiniestukken herinneren waarin een politicus ervan langs kreeg omdat hij vijf dagen na de bevalling van zijn vrouw alweer aan het werk was.

Er is geen reden voor de overheid zich in dit alles te mengen. De enige taak die zij heeft is het creëren van gelijke kansen, zodat vrouwen kunnen meedraaien in het professionele leven. En dat doen ze volop, getuige de nota. Quota instellen voor het bedrijfsleven gaat veel te ver. Bedrijven zijn er immers niet om een politiek ideaal te verwezenlijken of aan de leiband van een politieke partij mee te lopen. Het is ook tegenstrijdig: beweren dat vrouwen gelijk zijn aan mannen, maar hen tegelijk niet als gelijkwaardig benaderen en hen steeds sturen om daar te komen waar ze ook op eigen kracht kunnen komen áls ze dat zouden willen.

Je kunt je bovendien afvragen of topvrouwen (of allochtonen, want die worden ook als hulpbehoevend weggezet) wel zitten te wachten op seksegenoten die dankzij een opgelegd quotum de top bereiken. Niet alleen weten die vrouwen zich verzekerd van aandacht zolang hun posities uniek zijn, een quotum betekent ook een devaluatie van hun carrière die zij wél op eigen kracht hebben opgebouwd.

De overheid kan gerust van een afstand toekijken zonder in te grijpen, want het gaat zeer goed met de emancipatie: vrouwen redden zich uitstekend, ze benutten de kansen die er zijn, maken zélf de keuzes die ze willen (kiezen voor het gezin hoort daarbij) en ontplooien zich tegelijkertijd in grote mate. Als de huidige stijgende lijn wordt doorgezet, zal er straks een emancipatienota moeten komen voor de man. Ik kijk er nu al naar uit.

Discussieer mee over vrouwen-emancipatie op nrc.nl/discussie. Hassnae Bouazza zal vrijdag 27 februari reageren.