En toen was de kas van Philadelphia leeg

Komende week verschijnt het langverwachte rapport over de financiële situatie bij Philadelphia. Dan moet ook duidelijk worden of de grote zorginstelling van een bankroet te redden is.

Geld speelde geen rol bij Philadelphia. Het luxe hoofdkantoor van deze zorginstelling voor 9.500 verstandelijk gehandicapten staat midden in de Veluwse bossen. De afgelopen drie jaar ging het bestuur shoppen: het kocht een kasteel, een klooster, een vegetarisch centrum, een sleepboot en een hotel op Schiermonnikoog.

Ook speelde Philadelphia uitgeverij. Het maakte een fancy kookboek dat geschreven was door personeel, bekende Nederlanders en topkoks. De zorginstelling kwam met een cd met liedjes die makkelijk te zingen zijn voor haar cliënten. Dus vorig jaar bleek de kas van Philadelphia leeg.

De organisatie was volgens vakbondsbestuurder Jan Kramer (Abvakabo) out of control. „Het bestuur wist niet wat het financieel deed.” Toen vorig jaar de reserves op bleken, besloten de bestuurders zonder taxateur het onroerend goed acht miljoen euro hoger te waarderen. De wanorde was zo groot dat accountantsbureau KPMG er niet in slaagde om de financiën te doorgronden. De accountants van BDO komen volgende week wel met een rapport. Dan presenteert interim-bestuurder Bram Troost zijn plan Philadelphia te redden. In de laatste interne memo’s staat dat de organisatie 2008 afsloot met een verlies van 14 miljoen euro en dat het eigen vermogen rond nul ligt.

De raad van bestuur stapte afgelopen zomer op en de maanden erna leek Philadelphia af te stevenen op een bankroet. Het college sanering zorginstellingen schreef vorige maand na een onderzoek dat de leiding alleen bezig was met fuseren en groei. De financiële kennis was gering, de bureaucratie groot: er waren vijf managementslagen. Het college sprak over „bestuurlijke obesitas” en zag dat er was geknoeid met jaarrekeningen. Hierop besloten bijna alle leden van de raad van toezicht, waaronder voorzitter en voormalig CDA-leider Elco Brinkman, op te stappen. Tussen 1995 en 2005 was ook de huidige minister Hirsch Ballin (Justitie, CDA) lid van de raad.

Toen hij afgelopen voorjaar aantrad, trof Troost chaos aan. „De medewerkers zijn pico bello – het beheer van het huishoudboekje iets minder.” Er was volgens hem niemand die bij die projecten zei dat er geen geld voor was. „De top begon iets”, zegt Troost „en daarna ging ze er financiële dekking voor proberen te vinden.” Hij kritiseert de bureaucratie. „Ik moet een handtekening zetten voor iets in de regio waarover ik niet kan oordelen. Dat kunnen de mensen in de regio zelf toch veel beter?”

Philadelphia liet miljoenen euro’s liggen door financieel wanbeleid. Verstandelijk gehandicapten worden voor opname geïndiceerd door een onafhankelijke instantie. Vaak blijkt de cliënt in de praktijk meer zorg nodig te hebben. Instellingen mogen herindicatie aanvragen, waardoor ze de extra zorg vergoed krijgen uit de AWBZ. Philadelphia deed dat niet. Troost is nu bezig herindicaties met terugwerkende kracht binnen te halen. „Ik heb tot nu toe twee miljoen terug. Maar het grootste tekort ontstond doordat we meer zorg gaven dan de indicaties aangaven.”

Wat ook de conclusie van BDO is: die vijfde managementlaag gaat eruit, zegt Troost. „Het is raar alles vanuit Nunspeet te regelen.” Dus verdwijnen op zijn hoofdkantoor zeker 35 van de 200 banen. Troost draait alle ‘leuke’ aankopen terug. Hij staat op het punt kasteel Beverweerd te verkopen. Dat werd twee jaar geleden voor 6,5 miljoen euro aangeschaft om er veertig appartementen in te maken voor vegetarische ouderen. De restauratie zou 3 miljoen euro kosten, dacht de top. Maar de bouwvakkers zijn er nog anderhalf jaar bezig en de kosten lopen op tot 7 miljoen euro.

„Bij Philadelphia wordt zes à zeven ton per maand te veel uitgegeven”, meent Troost. „Het bestuur is voor 95 procent verantwoordelijk voor de organisatie. En de raad van toezicht voor 5 procent, omdat ze zeer afhankelijk is van informatie die het bestuur geeft. Toch verwijt ik de raad van toezicht dat ze de 5 procent verantwoordelijkheid niet goed heeft gedaan.”

Het was één grote ellende onder oud-bestuurder Frits Brink, zegt Hans van Dijk, begeleider van een wooneenheid in Bussum. „Vorig jaar moest ik weg. Ik heb twintig jaar ervaring, maar mijn taken werden overgenomen door een stagiaire. Die kon het niet bolwerken. Dus vroegen ze me terug.” Philadelphia staat financieel zo zwak dat zorgverleners bijna niets meer mogen uitgeven. Als de magnetron of koelkast kapot gaat, zegt de regiomanager tegen Van Dijk: zet maar op de begroting van 2010!

Voorzitter Evert van Dalen van de ondernemingsraad: „We fröbelden maar wat.” De uitgaven voor prestigeprojecten gingen volgens hem ten koste van de zorg. „Er is te weinig aandacht geweest voor goede opleiding. Dat is mede de oorzaak van de slechte score van de Inspectie voor de Gezondheidszorg.” In het laatste rapport stonden vier wooneenheden van Philadelphia onderin de ranglijst. Door de gebrekkige zorg liepen bewoners een „hoog risico op lichamelijk en geestelijk letsel”.

Philadelphia was ooit hét boegbeeld van de zorg voor verstandelijk gehandicapten. Medewerkers verwijten het vorige bestuur dat ze de zorg voor 9.500 cliënten op het spel hebben gezet. Het cynisme is groot, want het bestuur ging prat op zijn christelijke signatuur. Ze dachten alleen aan hun salarissen, leaseauto’s en status, zegt het personeel.

Extra zuur, omdat verstandelijk gehandicapten slecht voor zichzelf opkomen. Ze protesteren niet als er te weinig personeel is. „Invalkrachten worden niet ingezet”, vertelt begeleidster Marion Rietdijk van wooneenheid Vijverhof in Spijkenisse. „Ik kook dan twee keer per dag voor twaalf verstandelijk gehandicapten. Maar ik ben opgeleid om zorg te verlenen! Door het tekort aan personeel sop ik steeds vaker wc’s, draai wassen en strijk.” Collega Jannine Weggemans: „Ik werk nu vaak alleen. Ik ben minder gaan werken. Ik kon het lichamelijk niet meer aan.” Rietdijk: „Ik heb het gevoel dat ik tekortschiet voor de bewoners.”

Benjamin kreeg volgens zijn vader Egbert Schroten te weinig verzorging. Stagiaires doen de nachtdiensten. Daarom vroeg Schroten vorig jaar voor Benjamin een pgb aan, voor extra zorg. „Het gaat nu geweldig met hem.”

„Die managers daar in de bossen vinden de cliënten niet belangrijk en ons ook niet”, zegt Weggemans. Op de kerstkaart die Nunspeet aan haar medewerkers stuurde stond: ‘Personeel is het kapitaal van onze stichting’. Weggemans weet beter: „Helaas is daar juist nooit in geïnvesteerd.”

m.m.v. Annette Toonen