De typische alpha-positie van Hugo Brandt Corstius

In een ironische bijdrage juicht Hugo Brandt Corstius het hersenonderzoek toe: „Het zoeken naar genen die je misdadig maken lijkt mij een minder geslaagd idee dan het zoeken naar hersenkronkels. Dieren zijn toch nooit misdadig? Hun genen lijken erg op de onze. Maar onze hersenen zijn natuurlijk superieur. Wij mensen zijn de uitvinders van de misdaad.” (Opiniepagina, 13 februari.) Wat betreft de relatie tussen genen en criminaliteit is er echter inmiddels binnen de wetenschap consensus dat het gaat om een combinatie van genen en een slechte omgeving. Onderzoek van Caspi en collega’s heeft bijvoorbeeld laten zien dat de unieke combinatie van een variant van een gen samen met mishandeling in de vroege jeugd zorgt voor een ongeveer tienmaal zo grote kans op later geweld en criminaliteit. Alleen het gen of alleen mishandeling verhoogt deze kans nauwelijks.

Waarin de werking van de hersenen van criminelen verschilt van die van niet-criminelen is een interessant veld van onderzoek, waarin de psychologie en de neurowetenschappen nieuwe inzichten genereren. Zo zijn er testen ontwikkeld waarmee activiteit gemeten kan worden van hersengebieden die een belangrijke rol spelen bij automatische emotionele reacties. De activiteit in die emotionele gebieden in reactie op plaatjes van gekleurde mensen die zo kort worden aangeboden dat de proefpersonen ze niet bewust worden, verraden bijvoorbeeld of iemand racistische neigingen heeft, ook wanneer iemand die niet wil laten zien. De stap naar emotionele reacties op delictgerelateerde beelden is kleiner dan Brandt Corstius wellicht vermoedt.

Tot slot de dieren, die nooit misdadig zouden zijn. Bioloog Frans de Waal heeft een mooi essay geschreven over de aap en de filosoof. Brandt Corstius neemt de typische alpha-positie in, die vrijwel alleen ingenomen wordt door mensen zonder kennis van biologie en evolutie: de menselijke moraal is uniek en in niets te vergelijken met die van dieren. Ook dit is achterhaald, daar helpt geen ironische pen aan.

Reinout Wiers

Hoogleraar Ontwikkelingspsychopathologie, Amsterdam