Wie was de eerste mens op de maan?

Vwo-leerlingen in Rijswijk krijgen les in het vak ‘algemene ontwikkeling’.

Ze keken te weinig naar het journaal en lazen geen krant.

De les gaat over het bloedbad op het Plein van de Hemelse Vrede in Peking, op 4 juni 1989. Wat wilden de demonstrerende studenten, vraagt leraar Rob de Ruiter. Vrijheid, weet een aantal leerlingen uit 3 vwo van het Rijswijks Lyceum. „In welk communistisch land speelde dat toen nog meer?” „De Sovjet-Unie!”

Dit is geen geschiedenis of maatschappijleer. Dit is ‘algemene ontwikkeling’, een vak dat een paar jaar geleden is ontwikkeld voor de onderbouw van havo en vwo, toen leraren van het Rijswijks Lyceum merkten dat hun leerlingen weliswaar slim waren, maar weinig parate kennis hadden.

Er worden wel meer nieuwe vakken of lespakketten ontwikkeld. Over overgewicht, of over schulden. Te veel zelfs, vinden de bewindslieden. Laat scholen zich maar concentreren op taal en rekenen, zeggen zij. Scholen zijn er niet voor om allerlei maatschappelijke problemen op te lossen.

Maar algemene ontwikkeling is „het ei van Columbus”, zegt leraar De Ruiter. „Bij de presentatie van de canon van Nederland zei voorzitter Frits van Oostrom van de canoncommissie dat het leerlingen schortte aan algemene ontwikkeling. Hij had gelijk. Maar die canon wordt van bovenaf opgelegd. Dat willen leraren niet.”

De lesuren voor algemene ontwikkeling zijn niet ten koste gegaan van een ander vak. Het vak hielp het Rijswijks Lyceum ook nog eens om aan de verplichte 1.040 lesuren te komen.

De Ruiter heeft een lerarenhandleiding ontwikkeld, honderd pagina’s in ringband. Van de 137 onderwerpen gaan er dertien over de 21ste en 121 over de 20ste eeuw. Het eerste onderwerp is de ontdekking van de Steen van Rosetta in 1799, het laatste de verkiezing van Obama.

Elke les begint met het op jongeren gerichte Journaal op 3. Vandaag gaat het over Wilders, bezuinigingen, de kernreactor in Petten, de paus, vijftig jaar Studio Sport, olie bij Schoonebeek, Darwin, de branden in Australië en Valentijnsdag. Op het bord staan drie termen uit het nieuws, met uitleg: ‘de grenzen opzoeken’, ‘Shoah’ en ‘ja-knikkers’. Het is de bedoeling dat elke leraar op het Rijswijks Lyceum elke les minimaal drie bij de leerlingen onbekende woorden of begrippen behandelt.

Deze 3-vwo-klas van het Rijswijks Lyceum telt uitsluitend allochtone kinderen. Ze komen uit de Haagse Schilderswijk of uit Transvaal. Veel van hen zijn met een taalachterstand op school gekomen. In de Schilderswijk kijken ze geen Nederland 1, zegt De Ruiter. „Een paar jaar geleden hebben we gezegd: ga de krant lezen. We krijgen Metro en De Pers op school. Maar veel leerlingen begrepen nauwelijks wat ze lazen.” Neem een kop als ‘Opstelten zwaait af’, zegt De Ruiter. „Wie is Opstelten? Wat is afzwaaien?”

Deze klas volgt nu voor het derde jaar ‘algemene ontwikkeling’. Je wordt erdoor gemotiveerd om naar het nieuws te kijken, zegt de veertienjarige Sara Berrich. „En je snapt het ook beter. Ik leg nu aan mijn ouders uit wat er op het journaal te zien is.”

Ook de leraren geschiedenis, aardrijkskunde en Nederlands zijn enthousiast. De proef op de som kwam na het eerste jaar waarin het vak was onderwezen. Havisten uit de vierde bleken bij maatschappijleer meer te weten dan vwo’ers uit de vijfde die het nieuwe vak niet hadden gevolgd.

Het vak maatschappijleer in de bovenbouw profiteert misschien wel het meest van de algemeen ontwikkelde leerlingen. Bij dat vak is het de bedoeling om te discussiëren over de maatschappij. Het is wel zo handig als de leerlingen wat basiskennis hebben over de discussiestof, zegt De Ruiter.

Kon de kennis niet worden onderwezen bij geschiedenis of maatschappijleer? Daar komen sommige onderwerpen niet aan de orde, zegt De Ruiter. „Ik wil bijvoorbeeld dat mijn leerlingen iets weten over het koningshuis. Over de abdicatie van Juliana, over de positie van het staatshoofd. Ze weten het gewoon niet. Met wie was koningin Beatrix getrouwd, vroeg ik eens. Dan krijg je de raarste antwoorden.”

De Ruiter wil andere scholen laten kennismaken met het onderwijsconcept. Niet om er iets aan te verdienen, benadrukt hij.

De volgende les, zegt De Ruiter tegen zijn klas, staat er een schriftelijke overhoring op het programma over Salman Rushdie en de start van de commerciële tv in Nederland. „En drie vragen over het nieuws!”