Utrecht is het nieuwe Zwolle

De hiphopscene van Utrecht is een microkosmos die bruist van het talent.

Met Kyteman en zijn hiphoporkest als blikvanger.

Colin ‘Kyteman’ Benders (22) wist helemaal niet hoe hiphop klonk toen hij voor het eerst de repetitieruimte instapte van hiphopband 6 Of Your Best Friends. Kyteman was dertien jaar oud en muzikaal gevormd op de Kathedrale Koorschool aan de Plompetorengracht in Utrecht, een statige basisschool waar muziekonderwijs, koorzang en catechese op het rooster staan.

Thuis luisterden zijn ouders naar klassieke muziek, jazz en wereldmuziek. Op school zong Kyteman in het koor en op zondagen stond hij bij de kerkdienst achter de pastoor.

„Ik was zwaar geshockeerd”, vertelt Kyteman, die tijdens een jamsessie in het Utrechtse jazzpodium SJU was uitgenodigd om eens bij de band te komen kijken. Op de eerste repetitie deed de zes jaar oudere rapper Pax met wilde heupbewegingen alsof hij de trompet van Kyteman verkrachtte. Het was een prettig gestoorde chaos; de muzikanten waren op een stevig pompende groove vrijuit aan het jammen en improviseren. Kyteman: „Ik kwam daar terecht zó van de brave aria’s zingende kindjes. Ik was wat elitair; ik vond dat alleen klassieke muziek en jazz zoals ik die maakte, Echte Muziek was. Maar zo soleren als die gasten daar, dat kon ik helemaal niet.”

In de band die nooit doorbrak, zaten artiesten die deel zouden gaan uitmaken van een lichting toonaangevende Utrechtse acts als Boemklatsch, C-Mon & Kypski, Illicit, Nobody Beats The Drum en Kyteman’s Hiphoporkest. Dj en producer Simon ‘C-Mon’ Akkermans (30) plukte toetsenist Jori Collignon uit die band voor zijn eigen band C-Mon & Kypski: „Het was een hobbybandje bij uitstek, ze hebben nooit iets opgenomen. Maar 6 Of Your Best Friends was de moederkoek van de bands uit Utrecht. Met de sfeer tijdens hun repetities legden ze het fundament voor de sfeer in Utrecht. Dit is een kleine stad; hiphoppers ‘hangen’ met rockers en niemand doet heel gewichtig over zijn muziek. Dat heeft een smeltkroes opgeleverd van muzikanten die elkaar inspireren en die iets van zichzelf willen toevoegen.”

Die smeltkroes klinkt terug in de muziek waar C-Mon & Kypski inmiddels al enige jaren successen mee vieren. Rijk geschakeerde, stuwendebeats waarvoor ze putten uit samples, draaitafeltechnieken, traditionele instrumenten en uiteenlopende muziekgenres, van electro tot polka.

Op het podium van Tivoli springen acht jonge rappers in zwarte voetbalshirts met het rood-witte stadsembleem van Utrecht wild op en neer. „Wat komt er na dat Zwolle-ding? Utka!”, roepen ze uit volle borst. De boodschap in het refrein van het nummer Olympische Fakkel is duidelijk. De hiphopscene in Utrecht (in straattaal: Utka) staat klaar om de fakkel over te nemen van de artiesten rond de inmiddels opgeheven Zwolse rapgroep Opgezwolle, als hofleverancier van kwalitatief sterke hiphopmuziek uit Nederland.

Een van de aanjagers van deze Utrechtse lente is Hein ‘Pax’ Bal (28), een boomlange bebaarde rapper met een fluwelen stem die eerder deel uitmaakte van bands 6 Of Your Best Friends en Illicit en nu de rappende helft is van hiphopduo Pax & Pry. Pax is medeoprichter van stichting Habek die zich inzet voor de promotie van vooral lokaal hiphoptalent. Hij gooit regelmatig de deuren open van zijn appartement in een flat in Overvecht voor een freestylesessie waarbij jonge rappers uit de buurt ter plekke raps moeten verzinnen.

Tijdens hiphopavond Utreg Centraal treedt begin februari een staalkaart van de Utrechtse smeltkroes op. Van de gierende breakbeats van Nobody Beats The Drum tot de vrolijke electro van The Fringe tot de Nederlandstalige straatrapper Jae.

Op een korte doorloop na is er niet gerepeteerd; het is een spontane, kolkende collage van bekend en onbekend talent dat elkaar bij het op- en afgaan van het podium snel de microfoon doorgeeft. Pax: „We willen de hele movement laten zien en de scene zo breed mogelijk promoten. En hiphopfans ook verrassen met andere stijlen.” Volgens rapper Proskript (26) van de opzwepende feestact The Fringe is de losse benadering van muziek typerend voor de Utrechtse scene. „Wij maken een ratjetoe van hiphop, electro, metal en house. Ik noem het geen hiphop; we maken geen muziek met een stijl in ons achterhoofd.”

In de huiskamer van Pax ontstond een project dat momenteel met recht de meest bewierookte blikvanger is van de lokale scene, het uit strijkers, blazers en rappers bestaande hiphoporkest van Kyteman en diens debuutalbum The Hermit Sessions dat vanaf vandaag in de winkels ligt. Als dirigent van zijn eigen orkest tilt Kyteman de traditionele live-benadering van hiphop naar een nieuw niveau met klassieke musici die hij tot improvisatie aanzet, in koor zingende en beatboxende rappers en een stevig stuwende band als ruggengraat.

Kyteman, die jazztrompet en klassieke trompet studeerde aan het conservatorium in Den Haag, wil de kracht overbrengen die hij voelde toen hij voor het eerst de repetitieruimte van 6 Of Your Best Friends instapte. „Mensen klagen dat hiphop ‘geen muziek’ is, maar dat was bij elke nieuwe stroming in de jazz ook zo. Over tien jaar zeggen mensen: vroeger werd er tenminste nog hiphop gemaakt.”

Anderhalf jaar eerder: In een kleine slaapkamer in het appartement aan de Kasaaidreef, zit een magere, bleke jongen in een piepkleine slaapkamer achter zijn computer te sleutelen aan een beat met een zware baslijn en een herhaalde pianodeun. Zo nu en dan komen de rappers die in de huiskamer aan het freestylen zijn naar het kamertje om de beat te keuren. Op de grond ligt een kale matras. „Ik sliep er eigenlijk nooit”, vertelt Kyteman nu. Slapen, dat lukte hem sowieso slecht. Het was de periode waarin hij de muziek opnam waarmee hij begin 2009 op popfestival Noorderslag optrad met zijn hiphoporkest, een optreden dat door de pers unaniem tot de sensatie van het festival werd bestempeld. Een periode ook, waarin hij zich door het leven worstelde.

„Ik had semipsychoses, waarvan ik me nu nog steeds flarden herinner. Ik geloofde niet meer dat alles wat ik om me heen zag ook daadwerkelijk plaatsvond”, zegt Kyteman. „Ik hoorde stemmen in mijn hoofd die me voortdurend aan het down-praten waren, met als uiteindelijke conclusie: waarom spring je niet van het balkon af? Ik heb met een been over de reling van het balkon gestaan tot ik ineens doorhad wat ik deed.”

In die tijd was hij al succesvol als muzikant en stond hij als lid van de band Relax en gasttrompettist bij bands als Voicst en C-Mon & Kypski op de grote podia. Maar buiten de muziek viel alles in scherven. Hij verloor zichzelf in drugs en klampte zich obsessief vast aan een verloren liefde. Pax herinnert zich hoe Kyteman als een schim door het appartement zwierf, op zoek naar restjes peuken. „Hij was zelfkastijder nummer één. Hij at hele dagen niet, hij bleef zijn ex opzoeken. In zijn meest scharminkelige moment heeft hij voor haar Sorry geschreven.”

Sorry is het hoogtepunt op Kytemans album en het nummer waarmee hij de optredens van zijn orkest afsluit, omdat hij daarna geen energie meer heeft om verder te spelen. Zowel tijdens optredens van het orkest als op het album zijn huisgenoten Pax en Reazun de belangrijkste spreekstalmeesters. Kyteman noemt ze zijn oudere broers: „Zij zorgden dat er op de slechtste momenten een warme plek was om thuis te komen.”

De studio van Kyteman stond pontificaal in de woonkamer; de sfeer van de repetitieruimte van 6 Of Your Best Friends was zijn dagelijkse woonomgeving geworden. Pax, grijnzend: „Dan lag ik om vier uur ’s nachts mijn bed uit te trillen en stond ik toch maar op. Anders liep ik het risico dat ik straks niet op die track zou staan.”

Kyteman: The Hermit Sessions. Optreden: za 28 febr. Melkweg, Amsterdam. Tournee t/m 22 mei. Zondag is hij te zien op Beatsbroke in Utrecht.