Ripuarisch en Sorbisch bedreigd, Manx is al dood

Het Ripuarisch staat er slecht voor, als we de Unesco mogen geloven. Voor niet-Limburgers: Ripuarisch is die Schprooch, wu im Rheinland geredd werd, de taal die in het Rijnland wordt gesproken. Volgens de Unesco dreigen samen met het Ripuarisch nog 2.498 talen van de 6.900 die de wereld rijk is te verdwijnen. Dat is de verontrustende boodschap die het cultuurfonds van de VN gisteren de wereld instuurde bij de presentatie van de Atlas van bedreigde talen.

Talendiversiteit is voor de cultuur wat biodiversiteit is voor de natuur. En die variatie lijdt onder het genadeloze proces dat mondialisering heet. De talensterfte gaat steeds sneller, lijkt het. De vorige editie van de atlas, die van 2001, meldde dat er 900 talen gevaar liepen. Toch is het grotere aantal talen dat nu als bedreigd wordt aangemerkt, niet te wijten aan een hogere nood, maar aan betere onderzoeksmethoden. De laatste acht jaar is alleen een scherper beeld ontstaan van de toestand van de talen.

De Unesco hanteert vier graden van bedreiging: ‘onveilig’, ‘beslist bedreigd’, ‘ernstig bedreigd’ en ‘kritiek bedreigd’. Ten slotte is er de categorie ‘uitgestorven’. Van de 2.498 bedreigde talen zijn er de laatste acht jaar 219 verdwenen. Zoals het Eyak, een taal van Alaska, waarvan de laatste spreker vorig jaar stierf. Talen in kritieke toestand worden door nog maar een handjevol oudere mensen gesproken. Dat zijn er in de hele wereld 538, waaronder het Gros Ventre, een indiaanse taal waarvan nog maar tien sprekers over zijn.

Op de lijst van landen met de meeste bedreigde talen staat India bovenaan (196), gevolgd door de Verenigde Staten (192) en Indonesië (147). De Atlas maakt geen scherp onderscheid tussen talen en dialecten. De interactieve versie kwam gisteren online. Tik ‘Nederland’ in, dat in de lijst staat met liefst zes bedreigde talen, en u krijgt een kaartje te zien met vier streektalen, waarvan er drie (ook) in Nederland worden gesproken – het Ripuarisch, het Fries en het Nedersaksisch – en één bij de buren: het West-Vlaams. En het Ripuarisch is nog lang niet dood. Het geldt met 2,6 miljoen sprekers als ‘onveilig’.

Bekijk de hele taalatlas opnrc.nl/wetenschap