Moord op Politkovskaja blijft onopgehelderd

In de moordzaak Politkovskaja zijn gisteren in Moskou drie verdachten vrijgesproken. Alle vragen blijven open.

Sergej Sokolov, adjunct-hoofdredacteur van Novaja Gazeta, de krant waarvoor Anna Politkovskaja werkte, zei het gisteren misschien wel het treffendst. „Er zijn vandaag twee juryuitspraken gedaan. De een, de jure, betreft de vrijlating van de verdachten. De ander betreft het corrupte systeem van veiligheidsdiensten in ons land, dat schuldig is verklaard. Het is verrot, niets functioneert, niemand doet zijn werk.”

Als er iets duidelijk is geworden tijdens het twee maanden durende proces-Politkovskaja, dan is dat het wel. Want ook al geldt het doodschieten van de 48-jarige journaliste op 7 oktober 2006 als de belangrijkste politieke moord in Rusland in de afgelopen tien jaar, het Russische justitiële systeem heeft zich van zijn meest verrotte en knullige kant laten zien. Hierbij leek zowel de rechter als het Openbaar Ministerie marionet te zijn van hoge gezagsorganen die alles wilden doen om de activiteiten van een ingewikkeld netwerk van veiligheidsdiensten en criminelen te verdoezelen.

Om kwart over vier ’s middags verklaarde de jury dat de Tsjetsjeense broers Ibragim en Dzjabraïl Machmoedov onschuldig waren aan medeplichtigheid aan de moord. Ook was volgens de jury niet bewezen dat ex-politieofficier Sergej Chadzjikoerbanov opdracht tot de moord had gegeven.

Kort voordat de jury uitspraak deed, zeiden de zoon en dochter van Politkovskaja en hun beide advocaten dat het Openbaar Ministerie er niet in was geslaagd de misdaad op te lossen. Tijdens het proces beklemtoonden zij dat de drie aangeklaagden slechts pionnen waren en dat de echte moordenaars – inclusief de vermoedelijke schutter Roestam Machmoedov – nog altijd vrij rondliepen. Anna Stavitskaja, een van de advocaten van de familie, zei onlangs in NRC Handelsblad dat de ware daders eerder in de richting van veiligheidsdienst FSB moesten worden gezocht.

Het proces verliep vanaf het begin chaotisch. Zo wilde op de eerste zittingsdag de rechter het proces achter gesloten deuren laten plaatsvinden, omdat de jury dat zou hebben gevraagd. De advocaten van de kinderen van Politkovskaja gingen hier tegenin. Een van de juryleden zei vervolgens dat de jury nooit om een besloten proces had verzocht, waarna de rechter de deuren alsnog moest openen.

Vervolg Politkovskaja: pagina 5

FSB bleef onafgebroken saboteren

Vervolg Politkovskaja van pagina 1

De rechter laadde daarmee de verdenking op zich dat hij was geïnstrueerd om journalisten buiten de rechtszaal te houden, zodat de verdachten in een handomdraai veroordeeld zouden kunnen worden en de zaak-Politkovskaja kon worden gesloten.

De twee jonge en onervaren officieren van justitie die de zaak voerden, hadden hun werk op amateuristische wijze gedaan. De door hen aangeleverde bewijzen spraken elkaar voortdurend tegen. Onder het toeziend oog van de pers konden de advocaten van de verdachten daarvan profiteren.

Verder werd het proces onafgebroken gesaboteerd door de FSB. Die tegenwerking viel extra op tijdens de verklaringen van FSB-kolonel Pavel Rjagoezov. Tegen hem werd tijdens het Politkovskaja-proces een subproces gevoerd omdat hij samen met de verdachte Chadzjikoerbanov een zakenman zou hebben ontvoerd en afgeperst. Rjagoezov trok tijdens zijn verhoor eerder gedane bekentenissen in, zoals over het doorspelen van het adres van Politkovskaja aan een gouverneur van een Tsjetsjeense provincie. Die bekentenis zou hij volgens eigen zeggen onder druk hebben gedaan.

Ook het Openbaar Ministerie leek geïntimideerd door de FSB. Zo durfden de officieren van justitie geen vragen te stellen over de herkomst van de drie vervalste paspoorten van de vermeende schutter Roestam Machmoedov. Volgens een onderzoek van Novaja Gazeta was dit paspoort door de FSB vervaardigd. Roestam Machmoedov bleek in het verleden als informant voor Rjagoezov te hebben gewerkt, net als zijn twee broers en oom. Rjagoezov ontkende dit aanvankelijk, maar zei later dat hij het niet kon bevestigen omdat het om een staatsgeheim ging.

Een uur na de vrijspraak gaven de advocaten en de kinderen van Politkovskaja een persconferentie, waar ze de Russische rechtsstaat kraakten. Karinna Moskalenko, de andere advocaat van de kinderen van Politkovskaja, zei als advocaat de uitspraak van de jury en de rechter te respecteren. „Maar daarmee zeg ik niet dat als verdachten worden vrijgesproken dit betekent dat zij ook onschuldig zijn”.

Adjunct-hoofdredacteur Sokolov meende dat de autoriteiten tijdens het proces grote moeite hadden gedaan om de zaak in de doofpot te stoppen, toen bleek dat FSB-medewerkers bij de moord betrokken waren. Hij betreurde dat het onderzoek tegen Rjagoezov niet werd doorgevoerd toen die met interessante mededelingen kwam.

Ilja Politkovskaja, de zoon van de vermoorde journaliste, reageerde uitgesproken: „Ik verdenk de verdachten er allen van dat ze bij de moord betrokken zijn. Hun schuld is alleen niet door het Openbaar Ministerie aangetoond. Als niet-advocaat durf ik dit wel te zeggen.”

Sokolov omschreef het chaotische justitieel onderzoek hierna als een poging van een deel van het systeem om zijn interne conflicten te beslechten. „Het is een bewijs van het functioneren van systeem waarin de generaal bang wordt als de sergeant is gearresteerd”.

Het Openbaar Ministerie wil in cassatie gaan wegens procedurele fouten van de rechter. Maar gezien de juryuitspraak is er weinig kans dat dit ook echt gebeurt. Moskalenko leek desondanks vol goede moed. „We hielden er rekening mee dat de jury de verdachten onschuldig zou verklaren”, zei ze. „Maar tijdens het proces hebben we nieuw bewijsmateriaal gekregen voor het andere onderzoek in de zaak, dat nog niet is afgesloten. Dit bewijs moeten we nu verder onderzoeken.”

Eerder interview met advocate Stavitskaja op nrc/buitenand