Met het personeel op anti-overvaltraining

Groeistad Almere kampt met criminaliteit. „Rotjochies” die „stijfstaan van de adrenaline” belagen winkeliers. Ondernemers wapenen zich.

Juwelierszaak De Gouden Kroon blijft tot komende maandag dicht. Voor dringende leveranties is mede-eigenaar Yassin Karatay te bellen of te mailen, meldt een pamflet. Broer en compagnon Hasan werd twee weken geleden in zijn buik geschoten bij een overval aan de Marktgracht in Almere Haven. Hij is na een spoedoperatie buiten levensgevaar. Drie overvallers zijn opgepakt; de schutter nog niet. De gebrekkige verlichting in de straat – waarover winkeliers lang vergeefs klaagden – wordt snel verbeterd.

Yassin was zelf niet bij de overval. Voor zijn broer was het „kantje boord”, vertelt hij. De kogel bleef in diens buik steken. Kan Yassin volgende week weer in de winkel staan? „Je moet verder. Geestelijk én financieel.” En Hasan? „Daar hebben we het nog niet over gehad. Dat moet hij zelf beslissen.”

De overval bij de juwelier staat niet op zichzelf. In de snelst groeiende gemeente van Nederland (186.000 inwoners) is winkeldiefstal aan de orde van de dag. Camera’s, alarmsystemen en eigen bewakingspersoneel zijn niet afdoende. Overal is blauw op straat. Stadswachten en politieagenten patrouilleren de hele dag in het centrum. Een uur voor sluitingstijd vliegen elke dag twee helikopters over dit volgebouwde stuk Flevoland.

Martin Ort beheert twee winkels van Bruna in Almere Binnen. Hij is directeur van de plaatselijke ondernemersvereniging en initiatiefnemer van de overvalpreventietrainingen die winkeliers gratis kunnen volgen. Binnen een paar weken waren er driehonderd inschrijvingen.

Ort: „Wie niet meedoet, krijgt vroeg of laat de rekening gepresenteerd. Net als de winkels die bezuinigen op camera’s of alleen heel jong personeel aantrekken. Eén meisje achter de toonbank op koopavond? Dat is vragen om moeilijkheden.”

Sleutelwoord van de overvaltrainingen is RAAK: Rustig blijven, Accepteren, Afgeven en Kijken. Een RAAK-reactie had Hasan Karatay die koopavond buiten schot kunnen houden, is de stellige overtuiging van Ort. „Het was domme pech. Maar als Hasan een training zou hebben gevolgd, was het niet zo uit de hand gelopen.” Broer Yassin: „Een training is zeker nuttig. Je moet op het ergste voorbereid zijn.”

Hasan werd die bewuste avond geconfronteerd met vier overvallers in de winkel. Hij probeerde hen in te sluiten door naar buiten te rennen en het rolluik te laten zakken. Er ontstond een schermutseling; één overvaller kon nog onder het luik doorkruipen en loste op straat het bijna fatale schot. Martin Ort: „Zulke jochies staan zelf ook stijf van de adrenaline. Dus doe vooral geen onverwachte dingen.”

Dick Beugelaar is chef van een Marskramerfiliaal in Almere Binnen. Hij vertelt over twee schoenwinkels bij hem om de hoek die onlangs zijn overvallen. „Ik zou die mensen maar even met rust laten”, adviseert hij. „Ze staan nog stijf van de stress. Vandaag of morgen zijn wij aan de beurt. We vergeten dat we de criminaliteit op een stadse wijze moeten aanpakken.”

Klinkt hier kritiek op de burgemeester? „Nee, Annemarie Jorritsma is net een pitbull. Ze staat voor de stad, straalt iets uit.”

Beugelaar gaat binnenkort met zijn personeel op training tegen overvallen. Zelf is hij nog nooit bedreigd. „Even afkloppen. Ik maak vaak een kwinkslag. Dan taaien ze snel af. Het zijn vaak kinderen met wie je te maken hebt. Geen georganiseerde misdaad, maar hapsnap criminaliteit van een paar rotjochies die, als ze gepakt worden, de volgende dag weer vrolijk langslopen. En 80 procent heeft een lichtbruine huidskleur. Dat zeg ik zonder bijbedoelingen, want ik heb een schat van een donkere meid in de winkel staan.”

Martin Ort, directeur van de ondernemersvereniging, maakt „heel bewust” geen onderscheid tussen allochtonen en autochtonen, wel tussen oudere en jongere klanten. „Onder het motto less cash willen we iedereen aan de pinautomaat. Sommige oudjes hebben moeite met pinnen en denken dat je er nog steeds extra voor moet betalen. Dus bieden we ze nu een gratis workshop aan.”

De winkeliers hebben, in aansluiting op de landelijke campagne ‘Klein bedrag, pinnen mag’, de website www.pinenwinalmere.nl geopend, waar pingebruikers 50.000 euro aan prijzen wacht. Het loopt storm. Ort: „Binnen tien werkdagen hadden we 24.000 deelnemers. Mensen willen beloond worden, niet gestraft. Dat probeer ik de politiek ook duidelijk te maken. Keep it simple.”

Ort werkt nauw samen met de gemeente. Hij heeft geaccepteerd dat de politiek – „een veel te log apparaat” – voor de criminaliteitsbestrijding een groot beroep op de ondernemers doet. „Maar we moeten oppassen dat de gemeente straks helemaal geen verantwoordelijk meer draagt. Dan zeg ik: geef hier dat belastinggeld en laat het ons helemaal zelf regelen”, aldus Ort. Volgens de directeur van de ondernemingsvereniging „mogen de stadswachten dan ook wat harder gaan lopen dan ze nu doen. En in ploegendiensten draaien. Want zeg nou zelf: die ‘9-tot-5-mentaliteit’ is toch niet meer van deze tijd? Vlak voor sluitingstijd gebeurt het: dan moet iedereen paraat zijn.”