Het fenomeen komt

Hillary Clinton is vandaag in China. Zij heeft „een zeer brede agenda” meegenomen.

Peking zit niet te wachten op Amerikaanse inmenging.

Razend nieuwsgierig en een tikkeltje nerveus ontvangt China vandaag de nieuwe Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton. „Zij is natuurlijk een fenomeen, een ster, maar men is hier ook beducht voor grote veranderingen in de relaties met de VS”, zegt dr. Zhu Feng, oud-ambassadeur in Washington en directeur van het China-Amerika Instituut van de Universiteit van Peking.

Afgaande op de Chinese media voelde China zich net als Japan, Korea en Indonesië gestreeld omdat Clinton gebroken heeft met de traditie dat een nieuwe Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken eerst Europa bezoekt en daarna pas Azië. Dat gevoel was van kortstondige aard. Vooral de aankondiging van Clinton dat zij de Amerikaans-Chinese relatie wil „verbreden”, veroorzaakte een stroom van zorgelijke waarschuwingen in de media.

Onder president Bush ontwikkelde de minister van Financiën Paulson zich tot de leidende, Amerikaanse figuur in de betrekkingen met China. Daarnaast raakten Bush en president Hu Jintao bevriend. Achtereenvolgende ministers van Buitenlandse Zaken Powell en Rice figureerden nauwelijks in wat Clinton „Amerika’s belangrijkste bilaterale relatie” noemt.

Clinton heeft voor haar ministerie als het om Azië gaat „de leidende rol” geclaimd. Met de benoeming van speciale gezanten voor schier onoplosbare problemen – Israël/Palestina en Afghanistan/Pakistan – is dat ook een logisch besluit. Maar de Chinese autoriteiten weten, zegt Zhu Feng, nog niet precies wat zij moeten vinden van deze bewegingen in Washington. Feit is dat de VS China nodig hebben in vrijwel alle grote kwesties van dit moment: het klimaatbeleid, de nucleaire ambities van Noord-Korea en Iran, Pakistan en de hervorming van de internationale financiële instellingen.

Japan en Zuid-Korea vormen voor de VS oude strategische partners, maar China heeft voor Clinton prioriteit. Daarom is zij met „een zeer brede agenda” naar Peking gekomen. Mensenrechten, Tibet, vrijheid van meningsuiting en religie horen daar ook bij, liet zij blijken. En daar wordt Peking nerveus van. Zeker in het jaar dat de demonstraties op het Tiananmenplein (1989) en de grote Tibetaanse opstand (1949) worden herdacht. Zhu Feng: „De sfeer is belangrijk, want verbreding van de dialoog kan ook voor nieuwe fricties zorgen.”

Chinese commentatoren wezen er al op dat de VS China nodig hebben voor een mogelijk klimaatprotocol en het beteugelen van de nucleaire ambities van Noord-Korea. Geïmpliceerd werd dat daarom rekening moet worden gehouden met Chinese gevoeligheden. Een uitruil die minister Clinton als het erop aankomt kan ontwijken, want ook China heeft geen baat bij een nucleair Noord-Korea of verdere vergroting van de milieuproblemen.

Amerikaans-Chinese initiatieven ter bestrijding van broeikasgassen en andere milieuproblemen zijn op het niveau van diplomaten en wetenschappers in voorbereiding. Die moeten de weg effenen naar een internationaal klimaatverdrag als opvolger van het Kyoto-protocol. China is een van de grootste vervuilers ter wereld, maar weigert klimaatverdragen te ondertekenen als de VS niet meedoen. Het plan voor een klimaatovereenkomst zal vandaag hoog op de agenda staan.

Mensenrechtenorganisaties in de VS en Hongkong vrezen nu dat China kwesties als Noord-Korea, de economie en vooral een klimaatovereenkomst zal gebruiken om niet over mensenrechten te spreken. „Wij hopen dat mevrouw Clinton haar toespraak als First Lady onder de titel Vrouwenrechten zijn mensenrechten tot de VN-Vrouwenconferentie in Peking in 1995 niet is vergeten. Wat zij toen aansneed, speelt nog steeds”, waarschuwen deze mensenrechtenorganisaties in een open brief. Zhu Feng: „Chinezen hebben een uitstekende indruk van mevrouw Clinton. Ik hoop dat zij goed naar haar adviseurs luistert. Klimaat en economie zijn nu de belangrijkste zaken.”